Кғли Сарез. Акс аз бойгонӣ

Кӯли Сарез: офати табиӣ ё муъҷизае дар кӯҳҳои Помир

447
(Таҷдидшуда 16:41 15.05.2017)
Ҳафтаи гузашта дар ҳудуди кӯли Сарез заминҷунбӣ ба қайд гирифта шуд. Коршисонон оиди зарар дидани кӯл аз заминларза ва кушодашавии саргаҳи он назари гуногун доранд

ДУШАНБЕ, 15 мая — Sputnik. Ҳар як ҳодисае, ки дар гирду атрофи кӯли Сарез ба вуҷӯъ мепайвандад, инсонро ба таҳлука меандозад, чӣ мешавад, агар ногаҳон саргаҳи он кушода шавад?  Оё ин хатар дар ҳақиқат вуҷуд дорад?

Коршиносон дар ин бора ақидаҳои гуногун доранд. Бархе бар онанд, ки ин кор номумкин аст, гурӯҳи дигар бонги хатар мезананду роҳҳои ҳалли онро пешниҳод мекунанд.

Сарез- яке аз ҷавонтарин нуқтаи ҷуғрофии сайёраамон ба шумор меравад. Кӯл шаби 18 феврали соли 1911, дар натиҷаи баста шудани маҷрои рӯди куҳии Мурғоб пайдо шудааст.. Он шаб, зиёда аз ду мукааб километр ҷинсҳои куҳӣ сарбанди дарёро бастаанд.

Сатҳи чуқуртарини кӯл то 500 метр мерасад. Ҳаҷми умумии об айни ҳол 90%-и ҷараён ва гардиши солонаи Амударёро ташкил медиҳад. Дарозии обанбори табиӣ аз 50 километр зиёд буда, бараш 3,5 километр мебошад.

Роҳбари бахши геофизикии Фарҳангистони Тоҷикистон Собит Неъматуллоев қайд мекунад, ки кушода шудани сарҳаги Сарез воқеъият надорад. Олим мегӯяд, ки ақидаи бархе аз коршиносон оиди кушода шудани саргаҳ, ки метавонад Тоҷикистон, Туркманистон, Узбакистон ва  Афғонистонро ба хисороти бузург дучор кунад, беасос аст. Ба гуфти Неъматуллоев ин ақидаҳо хоманд.

Ӯ мегӯяд, ки гирду атрофи кӯли Сарез зери назорати қатъӣ аст ва барои ба таҳлука афтодан асосе вуҷуд надорад. 

Роҳбари Кумитаи ҳолатҳои фавқуллодаи Тоҷикистон Рустам Нзарзода низ аз безарар будани Сарез пуштибонӣ кард.

Ӯ қайд намуд, ки кӯли Сарез ҳамеша зери назорати қатъии коршиносони соҳа қарор дорад.

"Оромона хобед.  Дар Сарез ягон дигаргунӣ мушоҳида намешавад",-гуфт Назарзода.

Ӯ хотиррасон кард, ки гирду атрофи Сарез бо таҷҳизоти муосири хабаркунӣ, дурбинҳои мушоҳидавӣ муҷаҳҳаз аст, ки дарҳол ҳама гуна тағйиротро дар минтақа ва ҳатто дар дохили об ба қайд мегирад.

Хатар ба шаш миллион нафар

Дар баробари ин гурӯҳе аз коршиносон хатари Сарезро бузург баҳогузорӣ карда, ҳушдор медиҳанд, ки дар сурати кушода шудани саргаҳи он тананҳо ба манотиқи наздики кғл, балки тамоми минтақаи осиёи Марказӣ хатар ба бор хоҳад овард.

Назаре ҳаст,  ки мувофиқи он дар сурати кушода шудани саргаги кӯл миқдори бузурги об то баҳри Арал рафта мерасад… 30 сол қабл гурӯҳе аз коршиносон модели математикии ин гипотезаро бо истифода аз муосиртарин компютерҳо ҳисоб карда баромаданд. Вале вақте олимон натиҷаҳои аввалро ба даст оварданд, онҳо дарҳол махфӣ карда шуданд.

Ин нишондодҳо танҳо соли 2001 кушода шуданд, вале на ба пуррагӣ.

Тибқи ин бовар дар минтақаи эҳтимолан хавфноки Тоҷикистон, Туркманистон, Афғонистон ва Узбакистон зиёда аз 6 миллион кас ба сар мебарад.

Вале агар кушодашавии онро тасаввур кунӣ пас барои  Помир ва водии Панҷ ин тасвири нодиданиеро хоҳад монд. Мувофиқи ҳисоботҳо дар ин манотиқ оби аз кӯл сарозершуда, бо баландии 80 метр ва суръати 100 килуметр дар як соат ҳаракат хоҳад кард.  Сели об натанҳо манзилҳо балки, иншооти бузурги гирроэнергетикӣ ва низ дар роҳи худ мешӯяд.

Коршисонон дар таҳлука афтодаанд

Юрий Севенард-коршинос, роҳбари нерӯгоҳи Норак дар солҳои 60-80 қарни гузашта.  

Александр Рябикин- собиқ роҳбари сохтмони негоҳи "Сангтуда-1" ва номзади илҳои дақиқ.

Андрей Захватов роҳбари гурӯҳи ҳисобкунии математикии вайроншавии саргаҳи Сарез дар солҳои 1986-1989.

Ҳамаи ин олимон ақида доранд, ки саргаҳ аз яху ҷар таркиб ёфтааст. Вале об тадриҷан онро шуста мебарад ва ҷар мешинад.

Номуайянии сатҳи яху барф дар бадани саргаҳ имкон намедиҳад, ки қарорҳои дақиқи муҳандисӣ қабул шаванд. Дар умум олимон бар онанд, ки сол то сол аҳволи саргаҳ бад шуда истодааст ва ин ҳодиса онҳоро ба таҳлука афтонидааст.

Ҳалли ягонаи ин мушкилотро онҳо дар паст кардани стаҳи оби кӯли Сарез мебинанд. Олимон пешниҳод доранд, ки оби кғли Сарез бояд то 100-150 метр паст карда шавад.

Аз тарафи дигар ярч

Устоди Донишкадаи сохтмон ва меъмории Тошканд, Равшан Қодиров кушодашавии саргаҳи кғлро хатари ягона намедонад.

Сохтмони негоҳи обӣ барқии Роғун. Акс аз бойгонӣ
© Официальная страница пресс-службы президента РТ в Facebook.

Тибқи ҳисоботи дигар олимон хатари бузургро ярчи калоне, ки дар қисми рости кӯл ҷамъ шудааст ба бор меорад. Агар ярч ба косаи обанбор афтад, ҷараёни об албатта ҳамаи минтақаҳои дар роҳаш бударо шуста мебарад.

"Барои ҳамин ярч низ таҳти назорат қарор дорад. Дар бробари назораткунандагони тоҷик ҳамтоёни МЧС-и "Узгидромет" низ ба назорати минтақа машғуланд. Дар баробари ин низоми иттилоотӣ бо ҳамаи кишварҳое, ки дар саргаҳи кӯл қарор доранд, барқарор карда шудааст. Илова бар ин мардуми минтақаҳои хавфнок ба дигар ҷойҳо кӯчонида мешаванд. Кай ва чӣ шуданаш ба касе маълум нест, вале мо бояд омода бошем",-қайд кард Қодиров.

Ба қавли ӯ солҳои қабл масъалаи истифодаи оби кӯл баррасӣ гардида буд. Вале барои татбиқи чунин лоиҳа маблағи зиёд лозим аст. Замоне, ки соли 1980-ум лоиҳаҳои истифодаи оби кӯл рӯи кор меомаданд, ҳодисаи ба ҳама маълум ба вуқӯъ пайваст ва ҳамааш чуноне ки буд, боқӣ монд.

"Мушкилотҳое чун Сарез имрӯз хеле зиёданд. Мо бояд онҳоро аз нуқтаи назари умумибашарӣ ҳал намоем. Ин масъалаҳо моҳияти сиёсӣ, иқтисодӣ ва умумибашарӣ доранд. Хатар вуҷуд дорад, вале чи шуданаш ноаён аст. Ғайр аз ҳисоботҳои математикӣ дигар чизе маълум нест",-хулоса кард коршинос.

447
Барчаспҳо:
заминҷунбӣ, хатар, Тоҷикистон
Мавзуъ
Кӯли Сарез аз зилзила зарар надидааст
Пан Ги Мун аз кули Сарез боздид мекунад
Сарез-марвориди кабуд дар куҳҳои Тоҷикистон
Кӯли Сарез метавонад қисми зиёди Осиёи Марказиро шуста барад
Президент РФ Владимир Путин и председатель КНР Си Цзиньпин

Алвидоъ, доллар: Русия ва Чин ба асъори амрикоӣ ҷойгузин ёфтанд

202
Дар соли 2015 қариб 90 дар сади савдои дутарафа тавассути доллар анҷом дода мешуд. Аммо пас аз оғози ҷанги тиҷории байни Амрико ва Чин кӯшишҳои мувофиқакардашудаи Маскав ва Пекин ин нишондод дар соли 2019 камтар аз 50 дар садро ташкил дод

ДУШАНБЕ, 9 авг — Sputnik. Русия ва Чин дар роҳи паст кардани вобастагӣ аз доллар фаъолона ҳамкорӣ мекунанд. Коршиносон мегӯянд, чунин ранг гирифтани ҳол метавонад дар натиҷа байни Пекин ва Маскав "иттиҳоди молие" -ро ба миён орад, менависад нашрияи машҳури ҷопонӣ Nikkei Asian Review.

Нашрия ба маълумоти Бонки марказии Русия ва Хадамоти федеролии гумруки кишвар истинод мекунад. Бино бар омори ниҳодҳои мазкур, бори нахуст дар торихи ҳамкориҳои тиҷории Русияву Чин саҳми доллар ба камтар аз 50 дар сад афтодааст.

"Доллар фақат барои 46 дар сади муҳосибаи байни Русия ва Чин истифода мешавад. Дар ҳамин ҳол евро 30 дар сад ва пули миллӣ 24 дар сади муҳосибаҳои ду кишварро ташкил медиҳанд", - омадааст дар гузориши Nikkei Asian Review.

Бо доллар кор мекунӣ, муҷозот мешавӣ: додгоҳ раиси ширкати “Тоҷикояндасоз”-ро ҷарима кард

Таъкид мешавад, ки солҳои охир, Русия ва Чин дар солҳои охир дар савдои дутарафаашон истифодаи долларро ба маротиб коҳиш доданд.

"Дар соли 2015 қариб 90 дар сади савдои дутарафа тавассути доллар анҷом дода мешуд. Аммо пас аз оғози ҷанги тиҷории байни Амрико ва Чин кӯшишҳои мувофиқакардашудаи Маскав ва Пекин ин нишондод дар соли 2019 камтар аз 50 дар садро ташкил дод", - тавзеҳ медиҳад Nikkei Asian Review.

Тавре мудири Институти тадқиқотҳои Шарқи дури АИР Алексей Маслов гуфт, "дедолларизатсия" ё долларгурезии Амрикову Чин ба "қулла" наздик мешавад, ки метавонад муносибатҳои Маскав ва Пекинро то "иттиҳод" расонад.

"Ҳамкориҳои Русия ва Чин дар соҳаи молия аз он мегӯяд, ки онҳо дар ниҳоят дар ҳоли ёфтани параметрҳои иттиҳоди ҷадид бо якдигар ҳастанд. Бештаринҳо интизор доштанд, ки ин иттиҳод ё тиҷорӣ ё низомӣ хоҳад буд, аммо он ҳоло бешатр ранги молӣ мегирад. Ин барои ҳарду кишваркафолати мустақилӣ медиҳад", - гуфт вай.

Nikkei Asian Review қайд мекунад, ки "дедолларизатсия" аз соли 2014 авлавият дошт. Русия ҳамчунин пас аз таҳримҳои ИМА маҷбур шуд, ки ба асъори амрикоӣ ҷойгузин ёбад.

"Ҳамагуна амалиёти бонкие, ки дар тамоми ҷаҳон тавассути доллар анҷом дода мешаванд, дер ё зуд аз бонки амрикоӣ мегузарад. Ин маънои онро дорад, ки ҳукумати Амрико метавонад ба ин бонк супориш диҳад, ки ин ё он амлиётро мутаваққиф кунад", - тавзеҳ дод иқтисодшиноси ING Bank  дар Русия Дмитрий Долгин.

Дедолларизатсия пас аз ворид намудани миллиардҳо доллар молиёт ба колои чинӣ аз ҷониби ҳукумати Доналд Трамп фарохтар гардид.

"Мо онҳоро нодида гирифтем": Ғарб комёбии низомии Русияро дар Сурия эътироф кард

"Танҳо ба наздикӣ Чин ва иншоотҳои бузурги иқтисодӣ дарк карданд, ки онҳо низ дар вазъи ҳамтоёни русашон метавонанд қарор гиранд: зери таҳримҳо монанд ва ҳатто аз системаи SWIFT берун оянд", - иқрор мешавад, корманди илмии Маркази тадқиқотҳои Шонгхойи донишгоҳи Чжан Син.

Дар натиҷа дар соли 2014 Русия ва Чин созишномаи сесолаи мубодилаи асъорӣ бастанд. Он ба Маскав ва Пекин имконият дод, ки асъори якдигарро бе харидорӣ намудан аз бозори асъор дастрас карда тавонанд. Соли 2017 ин созишномаро ба 3 соли дигар тамдид карданд.

Тобистони соли 2019 ҷонибҳо созишномаи ивазкунии доллар ба пули миллӣ дар савдои байналмилалиро бастанд. 

Афзун бар ин, Русия аз ҳисоби доллар захираҳои юанро фаъолона бой мекунад. Бино бар иттилои Nikkei Asian Review Русия захираи чоряки юанро дар бозори ҷаҳонии асъор азхуд кардааст.

Тавре Маслов мегӯяд, кӯшиши Русия дар ҷамъоварии юан на танҳо бо мутанаввиъ намудани захираҳои асъори кишвар вобаста аст.

"Русия дар муносибат бо Амрико нисбат ба Чин мавқеи қатъиеро ишғол мекунад. Русия ба мубориза одат кардааст, он ба гуфтушунид намебарояд. Русия ба ҳамкории молӣ бо Чин нишон медиҳад, ки Чин низ мавқеашро мисли ӯ қатъӣ карда метавонад", - афзуд вай.

Дар ҳамин ҳол вожгун кардани доллар осон нест.
Ба гуфтаи иқтисодшиноси Донишгоҳи Ҳорвард Ҷеффӣ Франкел, доллар якчанд афзалият дорад, ки то ҳол ягон асъори кишварҳои дунё бо он баробар шуда наметавонанд.

Дар ҳамин ҳол, коршинос иқрор мешавад, ки вазъи долларро қарзи давлатии Амрико ва сиёсати таҳримбардори кишвар метавонад коста кунад.

Эрон таҳримҳои Амрико бар зидди ин кишварро терроризми иқтисодӣ хонд

"Таҳримҳо як воситаи муҳими Амрико мебашанд, аммо кӣ гуфта наметавонад, ки дигарон низ метавонанд ин роҳро пеш гиранд", - гуфт дар анҷом иқтисодшинос.

202
Вице президент академии образования Таджикистана Каримова Ирина Холовна

Касбро намедонанд: Каримова дар бораи мушкили асосии довталабон дар Тоҷикистон

192
Довталабон дар Тоҷикистон аксаран ба факултаҳои иқтисод ва ҳуқуқ мераванд, зеро онҳо танҳо мехоҳанд  дипломи маълумоти олиро бигиранд ва намефаҳманд, ки пас аз донишгоҳ чи кор онҳо интизор аст, мегӯяд профессор Ирина Каримова

ДУШАНБЕ, 8 авг — Sputnik. Тӯли солҳои зиёд ҷавонони Тоҷикистон  ихтисосҳои техникӣ ва табииро (ба истиснои тиббӣ) сарфи назар карда, ба ҳуқуқшиносон, иқтисоддонон ва духтурӣ дохил мешаванд.

Ба гуфтаи Ирина Каримова, доктори илмҳои педагогӣ, профессори Академияи таҳсилот, далел он аст, ки дар самти омӯзиши касбӣ дар мактабҳо кор бурда намешавад ва ҷавонон як факултетро бо ихтисоси васеъ интихоб мекунанду  умедворанд мешаванд, ки маълумоти олӣ ба таври автомотӣ ҳадди аққал ягон корро таъмин мекунад.

Ба гуфти мутахассис онҳо дар бораи пас аз хат дар куҷо кор карданашон ва чи кас шуданашон фикр намекунанд.

“Эҳтимол баччаҳои ҷавонро гуногунрангии касбҳои ояндаи худ ҷалб мекунанд. Охир, боварӣ дорад, ки дар ҳама ҷо иқтисодчӣ лозим аст - вай метавонад ба муҳосиб, менеҷер, корманди бонк кор кунад.  Ҳамин тавр, қариб дар ҳама гуна ташкилотҳои тиҷоратӣ ҳуқуқшинос лозим аст. Аммо суол ин аст, ки оё онҳо дар бозор талабот хоҳанд дошт ", -шарҳ дод Каримова ба Sputnik Тоҷикистон.

Ба гуфтаи вай, ҳатто бо касби духтур, ки хеле маъмул ва обрӯманд аст, мушкилот вуҷуд дорад - аксарияти довталабон намефаҳманд, ки омӯзиши шашсола дар соҳаи тиб чӣ қадар душвор аст. Аз ин сабаб, бисёриҳо пас аз соли 1-2-юм донишгоҳро тарк мекунанд.

192
Люди в масках в городе

Эълони омори тозаи сироят, фавт ва шифоёбӣ аз коронавирус дар Тоҷикистон

21
Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон иттилоъ медиҳад, ки дар як шабонарӯзи охир 45 нафар баъд аз муолиҷа ба хонаҳояшон рухсат дода шуданд

ДУШАНБЕ, 9 авг — Sputnik. Вазорати тандурустии Тоҷикистон иттилоъ медиҳад, ки дар давоми 24 соати гузашта, 89 нафар гумонбарон зери назорати табибон қарор дошта, 45 нафар баъд аз муолиҷа ба хонаҳояшон рухсат дода шуданд.

Бино ба гузориши Вазорати беҳдошт, дар як шабонарӯзи охир дар ҷумҳурӣ 40 ҳодисаи нави бемории COVID-19 дарёфт гардида, дар маҷмӯъ шумораи гирифторони ин беморӣ ба 7785 нафар баробар гардид.

"То санаи 9 август дар мамлакат 6573 (84,4%) нафар аз бемории COVID-19 шифо ёфта, бар асари он 62 нафар фавтидаанд", - омадааст дар хабарнома.

Вазорат ёдоварӣ карда, ки  Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ айни замон ҷиҳати пешгирӣ ва табобати коронавируси нави CОVID-19 тамоми тадбир ва чораҳои заруриро амалӣ намудаистодаанд.

Ин ниҳод даъват карда, ҷиҳати пешгирии сирояти мазкур пеш аз ҳама қоидаҳои беҳдошти шахсиро қатъиян риоя намоянд, зеро, дар урфият беҳуда нагуфтаанд, ки табиби ҳар шахс худи ӯст.

21
Барчаспҳо:
вируси нав, омор, Тоҷикистон, Вазорати тандурустӣ
Мавзуҳо:
Пайомадҳои COVID-19 дар Тоҷикистон ва ҷаҳон