Александр Князев, архивное фото

Князев: Русия ба музокироти сулҳи Афғонистон дар Маскав аҳамияти хос медиҳад

113
(Таҷдидшуда 15:27 12.02.2019)
Александр Князев, сиёсатшинос, коршиноси Ховари миёна ва Осиёи Марказӣ аҳамияти музокироти сулҳи Афғонистон дар Маскавро шарҳ дод

ДУШАНБЕ, 12 фев - Sputnik.  Кашокаш дар Афғонистон ҳаргиз кори дохилии он кишвар набудааст: аз оғози садаи 19 то кунун кунишгарони хориҷии рақиб ҳамвора аз вазъ дар он кишвар барои расидан ба манофеъи худ истифодаи абзорӣ кардаанд.

Натиҷаи музокироти сулҳи Афғонистон дар Маскав

Музокироти сулҳи Афғонистон, ки дар Маскав дар моҳи ноябри соли 2018 баргузор шуд, ду масъалаи мухталифро ба миён гузошт. Русия иштироки намояндагони ҷунбиши “Толибон”-ро дар музокирот бо намояндагони расмии Кобул муҳим медонад, аммо нозирони ғарбӣ алакай хулоса бароварданд, ки мулоқоти намояндагони ҷунбиши “Толибон”* бо намояндагони Шӯрои олии сулҳи Афғонистон ба натиҷаҳои мушахасе нарасонидааст.

Чун ҳамеша ҳақиқат дар баҳсу баррасӣ ҳосил мегардад

Рӯзномаи The Guardian, ки ба музокироти Маскав назарияи шубҳаомез дошт, имрӯз маҷбур шуда аст иқрор намояд, ки ҳузури панҷ намояндаи ҷунбиши “Толибон”* дар музокироти сулҳи Афғонистон бесобиқа мебошад.    

Асос ҳамин аст. Музокироти бо “Толибон”* тӯли даҳсолаҳо идома дорад аммо ин хабари хосе нест. Фарқияти муҳиме, ки музокироти сулҳи Афғонистон дар Маскав дошт, ин иштироки васеъи ҳайатҳо мебошад. Дар музокироти мазкур ҳайати васеи байналмилалӣ иштирок дошт, аз ҷумла кишварҳои ҳамсоя, ки барои барпо шудани сулҳ дар Афғонистон алоқамандӣ доранд.

Дурнамои музокирот дар чист?

Новобаста аз музокироти дарҳои баста, ҷараёни онро ба таври васеъ ҳам  намояндагони ҷунбиши “Толибон”* ва ҳам намояндагони Шӯрои олии сулҳи Афғонистон ва ҷониби Русияву дигар иштироккунандагон шарҳ медоданд. Ин аввалин музокироте буд, ки барои “Толибон”* имкон дод назари худро барои эҳёи сулҳ дар Афғонистон пешниҳод намояд. Аз ҷумла  норозигии “Толибон”* аз ҳузури нерӯҳои низомии Амрико ва дигар кишварҳои хориҷӣ дар Афғонистон.

Вобаста ба ин бояд ба баъзе аз омилҳо, ки метавонад дар ояндаи наздик муҳим бошад  аҳамият дод: 

- Даъвои “Толибон”* дар бораи ихроҷи нерӯҳои хориҷӣ аз кишвар ба манфиати Русия ва дигар иштироккунандагони музокирот аз ҷумла Эрон ва Чин мебошад.  Ин талабот аз он шоҳиди медиҳад, ки дар музокироти мустақиме, ки дар Дуҳа ва Кветта анҷом ёфт, Амрико ба натиҷаҳои мушаххасе нарасидааст ва онҳо ҳоло дар ҳолати ночорӣ қарор доранду роҳи ҳалро низ пайдо накардаанд.  

Дар ҳамин ҳол даъвои “Толибон”* ба яке аз масъалаи муҳими Амрико вобастагӣ дорад – масъалаи ҳузури низомӣ дар Афғонистон. Ин масъала барои ҳукумати имрӯза ва мухолифини Афғонистон низ муҳим мебошад, чунки ҳузури нерӯҳои Амрико дар ин кишвар барои нигоҳ доштани низоми сиёсии ҷорӣ кафолат медиҳад.

Ин раванд бегумон ҷанбаҳои бурун аз афғонистонии масоили матраҳшударо низ ошкор мекунад, ки бо дигар воқеъиятҳои байнулмилалӣ, яъне равобити Русия ва Амрико, пайванд доранд.

Ҳамин тариқ аҷиб дигар аст чӣ гуна Узбакистон, Туркманистон ва Ҳиндустон, дигар иштироккунандагони Музокироти сулҳи Афғонистон дар Маскав, ки ба стретегия минтақавии Вошингтон нигаронида шудаанд, вокуниш нишон медиҳанд. 

Музокироти Маскав аз аввал барои рақобат ба Амрико ташкил шудааст. Дар баробари музокирот дар Маскав Амрико ва Афғонистон дар аввали соли 2018 музокироти дигарро дар Тошканд роҳандозӣ карданд. Ин музокирот метавонад бар муқобили музокироти Маскав истифода шавад. Бояд интизор шавем, ки дар рӯзҳои наздик музокироти Тошканд низ ба кори худ оғоз хоҳад кард. Инчунин бояд қайд намуд, ки робитаи мустақими амрикоиҳо бо “Толибон”* барои пайдо намудани роҳи ҳал низ тақвият ёфтааст. Ин иқдом метавонад музокироти Маскавро ба як ҷаласаи беаҳмият табдил диҳад.

Маълум аст, ки сиёсати Русия дар назди афкори оммаи Афғонистон ва хориҷ аз он поймол карда мешавад.  

Ҳалли мушкилоти Афғонистон алакай дер вақт аст, ки кори худи мардуми афғон нест, ин мушкилоти байналмилалист ва он бояд бо иштироки мустақими ҳамаи нақшофарон роҳи ҳалли худро пайдо намояд.

Миёни дигар хусусиятҳое, ки музокироти сулҳи Афғонистон дар Маскав дошт, метовон онро қайд намуд, ки Русия мақсадҳои қобили мулоҳиза ва муайяне, пешниҳод намудааст ва он аз ҷониби ҳайатҳои афғон тасдиқ шудааст. Дар музокирота Маскав масъалаи муҳим имзои созишномаи сулҳ нест, чунки ҳар ду тараф дар ҳоли ҳозир барои бастани ингуна созишнома омода нестанд. Дар ин музокирот роҳи ҳалли мушколоте пайдо хоҳад шуд, ки дар оянда метавонад ихтилофот миёни ҳукумат ва мухолифонро ҳал намояд.  

Шартҳоие, ки “Толибон”* гузоштанд шубҳанок мебошанд: пурра хориҷи  неруҳои хориҷӣ ё ин ки додани кафолат барои хоруҷи онҳо аз Афғонистон. Ин кафолатро ҳам агар Русия ва Чин диҳанд ҳам ва ҳатто агар ба СММ  пешниҳод карда шаванду ва он қабул гардад, ба назар намерасад, ки амрикоиҳо онро иҷро мекунанд. Таҷрибаи сиёсати байналмилалии имрӯза аз он шоҳидӣ медиҳад, ки Амрико метавонад ҳеҷ меъёрҳои ҳуқуқии байналмилалиро риоя накунанд. Бояд гуфт, ки роҳи ҳалли судманд метавонад танҳо дар сатҳи олии байналимилалӣ пайдо шавад, на ин ки дар доираи музокироти “Толибон”* бо вазорати хориҷаи Амрико. 

Дар сурате, ки Амрико ва Афғонистон натавонистанд Музокироти Маскавро канор гузоранд, Русия бояд барои онҳо шароит муҳаё намояд

Минтақавӣ шудани музокирот метавонад яке аз шартҳо шавад. Муҳим нест, ки музокирот миёни ҳукумати Афғонистон ва намояндагони “Толибон”* дар Маскав сурат бигирад.

Таҷрибаи хуби музокироти доир ба Сурия дар Остона аз он шоҳидӣ медиҳад, ки бозигарони минтақавӣ дар роҳи ҳалли мушкилот метавонанд  нақши муҳимро бозӣ намоянд. Дар ин ҳолат сиёсати бисёрсамта кишварҳои Осиёи Марказӣ метавонад нақши судманд дошта бошад.

Нисбат ба Узбакистон кишвари аз ҳама муносиб ва бетараф Қазоқистон ба шумор меравад. Ҳамчунин дипломатияи Қазоқистон дар минтақа таҷрибадор аст. 

Муҳимтарин шарти музокирот бояд дар он бошад, ки ҳар чӣ бештар ба таври мустақим, намояндагони мухолифини ҳукумати Афғонистон, аз ҷумла ҳизбҳои сиёсии ғайрипаштунӣ ҷалб карда шаванд.  

Сергей Лавров, вазири хориҷаи Русия пушти як миз бо намояндагони ҷунбиши “Толибон”* нишаста буд. Хуб мешуд, ки ба ҷаласаи навбатӣ намояндагони “Ҷамоъати Исломӣ”, “Ҳизби Ваҳдат”, “Ҷунбиши миллӣ”, ва сиёсатмадорони бонуфузи узви эътилофи миллии Афғонистон даъват карда шаванд. Ин иқдом метавонад сатҳи музокирот дар Маскавро боло барад ва Вошингтону Кобулро ба фикр андозад.

Ба назар мерасад, ки Кобул интихоби оддӣ дорад:  ё ҳамаи мухолифон бо ҳам музокирот мекунанд ва бидуни ҳукумат роҳи ҳал меҷӯянд ва шояд ҳам пайдо намоянд, ё ҳукумат дар ҷараёни музокирот иштирок мекунад ва ба қабули қарор таъсир мерасонад. Маълум аст, ки хулосаи ниҳоии ҳалли мушкилоти Афғонистон ба муносибати Русияву Амрико вобастагӣ  дорад. Барои ҳамин муҳим аст, ки ҳукумати Амрикоро бояд маҷбур сохт бо Русия ин масъаларо баррасӣ намоянд.

    Посухи зуд лозим аст

Дар ҳоли ҳозир аз музокироти Маскав танҳо ҷунбиши “Толибон”* суд овардааст, ки сатҳи байналмилалиашро дар фазои иттилоотиву ташвиқӣ боло бурдааст.    

Музокироти Маскав бояд зуд ва фаъолона роҳандозӣ шавад, чунки ҳукумати Кобул ва нозирони амрикоии он метавонанд ба зуди чораҳои ҷавобӣ роҳандози намоянд.  

Инчунин Русия бояд сиёсаташро нисбати ҷунбиши “Толибон”* тағйир диҳад. Чораҳои аввал бояд дар сатҳи ҳуқуқӣ қабул гардад. Ҷунбиши “Толибон” бояд аз феҳристи ташкилотҳои террористӣ бардошта шавад. Русия бояд чунин аҳднома низ ба СММ пешниҳод намояд.

*ташкилоти террористӣ, фаъолияташ дар қаламрави Русия ва дигар кишварҳо манъ шудааст.

113
История Таджикистана на карте Москвы: Кремль

Аз созишномаи сулҳу тақсими қудрат то басташавии ҲНИТ: суҳбат бо Абдуллоҳи Раҳнамо

1715
(Таҷдидшуда 15:56 27.06.2020)
27 июни соли 1997 дар шаҳри Маскави Русия миёни ҳукумат ва Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини Тоҷикистон Созишномаи истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид, ки ба ҷанги дохилӣ дар ин кишвар хотима гузошт

ДУШАНБЕ, 27 июн — Sputnik. Аз ҳамон айём ба ин сӯ 27 июнро ҳамчун Рӯзи Ваҳдати миллӣ ҷашн мегиранд. Аммо бо гузашти 23 сол аз он тавофуқи таърихӣ ин интиқодҳо, бахусус аз сӯи ворисони мухолифини собиқ, садо медиҳанд, ки он созишнома амалӣ нашуда, ваҳдати миллӣ низ дар Тоҷикистон вуҷуд надорад, балки баръакс, ҳукумати Тоҷикистон мухолифини худро мағлуб карда, аҳдшиканӣ кардааст.

Оё дар Тоҷикистон ваҳдат ҳаст? Оё Созишномаи сулҳ пурра иҷро шуда буд? Муҳимтарин сабақи ҷанги дохилӣ чӣ буд? Дар остонаи Рӯзи Ваҳдати миллӣ ин ва дигар суолҳоро Sputnik Тоҷикистон бо сиёсатшинос, яке аз шоҳидон ва муҳаққиқони раванди сулҳи тоҷикон Абдуллоҳи Раҳнамо ба миён гузошт.

- Биёед, аз саволи аз ҳама ҳассос сар кунем. Ба назари Шумо, имрӯз дар Тоҷикистон ваҳдат ҳаст?

- Ҳаст. Ваҳдат, сулҳ, амният, субот ҳама ҳаст. Имрӯз ваҳдат ҳолати фарогир дорад. Инро дар ҳар хонадон ва дар хиёбони ҳар шаҳри кишвар дидан мумкин аст.

Дар бораи даъвои мухолифин оид ба шикасти аҳд

- Пас чаро мухолифини ҳукумати Тоҷикистон изҳор мекунанд, ки аҳду ваҳдат шикаста шудааст? 

- Шояд зеҳни чунин афрод дар сатҳи фаҳмиши соли 1997 боқӣ монда бошад. Он вақт ваҳдат ба маънои созишномаи ду тарафи ҷанги шаҳрвандӣ фаҳмида мешуд. Аммо дар ин 23 сол мафҳуми ваҳдат бисёр таҳаввул ёфт. Акнун он на ба маънои муносибати ду тарафи созишномаи соли 1997, балки ба маънои муттаҳидии ҷомеа дар атрофи арзишҳо, мафҳумҳо ва манфиатҳои умумимиллӣ фаҳмида мешавад. Ҳолате, ки аксарияти кулли мардум, гурӯҳҳои синнӣ, нухбагони минтақавӣ, ақаллиятҳои миллӣ, доираҳои фикрӣ ва нерӯҳои сиёсӣ дар атрофи мафҳумҳои асосии давлатдорӣ ва ниҳоди давлат муттаҳид бошанд. Яъне муҳимтарин нукта ин аст, ки ваҳдат аз сатҳи як қарордод ба сатҳи як тафаккур ва як фарҳанги фарогир таҳаввул ёфтааст.

- Ба ҳар сурат, магар пояи ваҳдате, ки дар борааш имрӯз мегӯем, ҳамон Созишномаи сулҳ нест?

- Созишномаи сулҳ бисёр муҳим аст. Президент онро бисёр дақиқ бо худи Эъломияи истиқлолияти Тоҷикистон баробар дониста, санади наҷоти дубораи кишвар хондаанд. Он бузургтарин дастоварди таърихи муосири мост ва нақши беназири таърихии худро дошт.

Аммо имрӯз чорчӯби фарогирии ваҳдат ва раванди таърихии миллатсозӣ Конститутсия, манфиатҳои миллӣ ва арзишҳои умумимиллист. Масалан, насле, ки ҳоло 40-сола аст, вақти имзои Созишномаи соли 1997 ҳамагӣ 17-сола буд, 30-солаҳо он вақт 7-сола буданд, 20-солаҳо ҳанӯз ба дунё наомада буданд. Яъне инҳо он вақт дар ҳеҷ тарафи ин ҷанг ё созишнома набуданд. Ё дар ин 23 сол даҳҳо ҳизбу ҳаркату ташкилоту мавқеъҳо ба вуҷуд омаданд, ки он вақт умуман вуҷуд надоштанд. Агар ҳоло ҳам дар чорчӯби тақсимоти соли 1997 андешем, пас ҷойи ин насли нав ва ин нерӯҳои нав дар раванди ваҳдат дар куҷост? Чунин фаҳмиши шахшудаи ваҳдат аксарияти ҷомеаи имрӯзаро аз мафҳуми ваҳдат хориҷ нигоҳ медоранд. Ин амалгароёна ва воқеъбинона нест. Бинобар ин, ваҳдат акнун басе фаротар аз он чорчӯбҳост.

Умуман, то ҳоло ба қолабҳои он давра фикр кардан, дар банди ҳамон тақсимот мондан, худро яке аз тарафҳои ҷанг ё сулҳ тасаввур кардан дидгоҳест, ки ҳаргиз ба ваҳдати воқеӣ намебарад.

- Чун 27-уми июн рӯзи имзои Созишномаи сулҳ аст, ин назарҳо ҳам вуҷуд доранд, ки ин санад то охир иҷро нашудааст. Назари Шумо чист?

- Созишномаи сулҳ моҳиятан пурра дар амал татбиқ шудааст. Ҳамин сулҳу оромишу ваҳдате, ки имрӯз мебинем, мароми ниҳоии созишнома буд. Ахиран яке аз иштирокдорони тамоми раванди музокирот ва сулҳсозӣ, шахсияти муътадилу огоҳ устод Абдунабӣ Сатторзода низ дар бораи созишномаи сулҳ фармуданд, ки он дар амал пурра татбиқ шуд. Аммо агар ба таври мушаххас гӯем, созишномаи сулҳ ё умуман сулҳи тоҷикон аз чор бахши асосӣ иборат буд: масъалаҳои ҳуқуқӣ, низомӣ, сиёсӣ ва муҳоҷирин.

Бахши ҳуқуқии созишнома пурра иҷро шуд ва соли 1999 матни нави конститутсия, ки бо иштироки ду тараф дар Комиссияи оштии миллӣ таҳия шуда буд, қабул гашт. Қонунҳои соҳавӣ, аз ҷумла қонуни ҳизбҳои сиёсӣ низ дар Комиссияи оштии миллӣ аз нав таҳия шуд.

Бахши низомии созишнома низ амалан иҷро шуд. Ҳазорон нафар аз нерӯҳои низомии мухолифин дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ интергратсия шуданд ва ё ба ҳаёти мулкӣ гузаштанд. Бархе ҳоло ҳам дар сафи нерӯҳои ҳукуматӣ хизмат мекунанд. Аз ин рӯ, баъзе ислоҳоти қонунгузорӣ ва ё бархӯрдҳои сиёсию низомӣ, ки даҳ-понздаҳ сол пас аз татбиқи созишнома рӯй доданд, омилҳои дигар дошта, ба масъалаи созишнома ва сулҳ марбут нестанд.

Бахши сеюми созишнома, яъне масъалаҳои муҳоҷирин бошад, аз ҳама беҳтар иҷро шуд. Ҳама оворагон ба ватан бозгардонда шуданд. Бо барномаҳои махсуси давлат ва ташкилотҳои байналмилалӣ хонаву дару деҳаҳояшон бозсозӣ шуд ва ғ.

Бахши сиёсӣ, ки асосан тақсими қудратро дар бар мегирифт, низ моҳиятан амалӣ шуд. Аммо маҳз ҳамин бахш бинобар сабабҳои объективӣ байни мухолифин баҳснок боқӣ монд.

Ин мухолифин ҳаргиз он мухолифин нестанд.

- Воқеан, Шумо он замон дар Комиссияи оштии миллӣ будед ва мустақим таҳаввулотро назорат мекардед. Чаро мухолифин то имрӯз аз ин масъала гила доранд? Оё дар ҳаққашон воқеан ҷабр шудааст?

- Аввал бояд мушаххас кунам, ки ин мухолифин ҳаргиз он мухолифин нестанд. Ҳатто вориси ҳуқуқии онҳо низ нестанд ва он баҳсҳо ҳамчун баҳси сиёсии рӯз кайҳо баста шудаанд. Аммо барои таърих ва муҳаққиқон мешавад рӯшанӣ андохт, ки дар ҳақиқат масъалаи ба намояндагони ИНОТ вогузор намудани 30% аз вазифаҳои давлатӣ ҳассостарин баҳси он замон буд. Ба мушоҳидаи онвақтаи банда аз дохили раванд, се омил боис шуд, ки ин мавзӯъ баҳснок бимонад:

Сабаби якум, худи созишнома як санади бузурги сиёсӣ буд, аммо аз назари амалия баъзе пешбиниҳои хушбинона дошт. Масалан, дар он "давраи гузариш", яъне амалан давраи татбиқи созишнома, 18 моҳ аз рӯзи имзои созишнома пешбинӣ мешуд. Дар поёни он бояд интихоботи парлумонӣ доир мегашту аз назари ҳуқуқӣ вазъият оддӣ мешуд. Баъд аз он ҳеҷ меъёре пешбинӣ намешуд, ки намояндагони собиқ мухолифин дар вазифаҳо бимонанд. Яъне пас аз ин марҳилаи гузариш ва интихобот, ҳукумат аз назари созишнома ва қонунӣ вазифадор набуд, ки онҳоро дар вазифаҳо ҳифз кунад. Механизм дуруст буд, аммо шояд аз хушбинӣ барои татбиқи чунин раванди мураккаб чунин давраи кӯтоҳ пешбинӣ шуда буд.

Ёд дорам, ки баъзе роҳбарони мухолифин, аз ҷумла раиси ҳайати музокиротии ИНОТ Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода пешниҳод доштанд, ки "давраи гузариш" фақат пас аз пурра таъйин шудани намояндагони ИНОТ ба вазифаҳои давлатӣ оғоз шавад. Аммо ин вариант нагузашта буд. 

Дуюм, дар масъалаи интихоби номзадҳо ба вазифаҳои давлатӣ байни худи мухолифин ихтилофи бисёр сахт пеш омад. Хусусан дар заминаи маҳалгароӣ ва зурозмоии қумондонҳо. Онҳо барои тақсими вазифаҳо моҳҳо бо ҳам ихтилоф карданд ва билохира, "давраи гузариш" тамом шуду шояд бахше аз ин тақсимот дар сатҳҳои миёна ва ё поин боқӣ монд. Илова бар ин, баъзе номзадҳои пешниҳодии мухолифин салоҳияти ин вазифаҳоро надоштанд ва гаштаву баргашта иваз мешуданд.

Сеюм, дар айни замон, он вақт қабули онҳо дар таркиби ҳукумат кори содда набуд. Президенти кишвар борҳо ишора намуданд, ки қонеъ намудани баъзе ҳамсафон ба чунин ҷасорати сиёсӣ осон набуд. Дар он марҳила барои кафилони асосии байналхалқӣ низ худи хатми ҷанг, барқарории сулҳ ва минтақавӣ нашудани буҳрон муҳимтар буд, на баҳсҳои баъдии дарунтоҷикӣ барои тақсими вазифаҳо.

Ин буд, ки ҳамин бахши "тақсими вазифаҳо" дар муҳити мухолифин то охир баҳснок монд. Ин дар ҳолест, ки ҳатто пас аз тамом шудани "давраи гузариш" низ аксари намояндагони таъйиншудаи мухолифин то солҳои зиёд, баъзеашон ҳатто то 6-7 соли дигар дар вазифаҳои давлатӣ боқӣ монданд. Ин дигар талаботи созишномаи сулҳ набуд, балки фаротар аз созишнома, назари ваҳдатсози худи роҳбари давлат буд.

Аммо тавре гуфтам, ин як шарҳ барои таърих буд. Зеро баҳси "тақсими вазифаҳо" дар муқоиса бо куллияти созишномаи сулҳ мавзӯи асосӣ набуд. Илова бар ин, дар маҷмуи санадҳои Созишномаи сулҳ пойбандии ҷонибҳо ба як силсила ормонҳо ва арзишҳои олии ахлоқию миллию сиёсию давлатдорӣ таъкид мешуд, ки ёдоварии он хеле муҳимтар аз масъалаҳои мушаххаси ҷузъӣ мебуд.

Пас, агар аз диди манфиатҳои давлату миллат баҳо диҳем, созишомаи сулҳ иҷро шуд, сулҳ ба воқеият табдил гашт, он имрӯз ҳам чун воқеияти инкорнашаванда ҷараён дорад. Ваҳдат низ чун раванди фарогири аксарият дар ҷараён аст. Аз ин рӯ, аз инсоф нест, агар касе бигӯяд, ки чун имрӯз ман дар ин раванд нестам, ваҳдат ҳам нест. Меъёр аксарият аст, миллат аст, воқеият аст.

- Имрӯзҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ баъзе корбарон қатъи фаъолияти ҳизби манъшудаи наҳзати исломиро ҳамчун намунаи нақзи Созишномаи сулҳ номидаанд. Оё чунин назар дуруст аст?

- Аввалан, ин ҳизб ба танҳоӣ як тарафи созишномаи сулҳ набуд, зеро ИНОТ аз чандин гурӯҳҳои сиёсӣ ташкил ёфта буд. Сониян, ин ҳизб баъд аз имзо ва татбиқи созишномаи сулҳ 19 соли дигар фаъолият кард. Дар парлумон, дар минтақаҳо, дар ҷомеа. Аммо дар соли 2015 манъ шудани он дигар ба созишномаи сулҳ рабте надорад. Он омилҳои комилан дигари худро дошт, ки як баҳси алоҳида аст.

Илова бар ин, дар созишномаи сулҳ навишта нашудааст, ки ин ё он ҳизб аз дахлнопазирии абадӣ бархӯрдор бошад ва ё дар оянда ҳар амале содир кунад, аз масъулияти қонунӣ озод бошад. Бинобар ин, рабт додани манъи фаъолияти ин ҳизб, он ҳам пас аз 19 сол, ба нақзи созиншномаи сулҳ як ҳарфи сиёсӣ аст, на ҳуқуқӣ.

Аксари аъзои ҳайати музокирот ва КОМ дар оянда дӯстони наздик шуданд, баъзе ҳатто қудову хешу табор шуданд…

- Сулҳи тоҷикон натиҷаи чор соли музокира ва ду соли кори КОМ буд. Дар бораи арзиши ин музокирот имрӯз чӣ нуктаи муҳим гуфтан мумкин аст?

- Музокироти сулҳи тоҷикон як мактаби бузурги сиёсӣ ва дипломатӣ буд. Дар он тамоми минтақа ва тамоми ҷаҳон саҳм дошт. Ҳар касе, ки дар раванди ҷанг саҳим буд, дар раванди сулҳ ҳам шомил буд. Албатта, он ҷо пинҳонӣ ва ин ҷо ошкоро. Ин музокирот саҳнаи соиши манфиатҳои гуногун буд.

Аммо дар муносибати байни худи тоҷикон дипломатия ва бозӣ бисёр набуд. Дар он рӯҳияи тоҷикӣ бештар таъсиргузор буд. Шухӣ ҳам буд, латифа, шеър, мавъиза, мусобиқа, қаҳр, дашном, киноя, гузашт, ҳамтабақӣ, оғӯш ҳама чиз буд. Дар музокироти байни тоҷикон умумиятҳои тоҷикӣ ва дарки ин умумиятҳо аз сӯи тарафҳо бар ихтилофи сиёсӣ ғалаба кард. Бунёди сулҳи тоҷикон ҳамин дарк буд. Ҳама дарёфтанд, ки як чизанд, одаманд, тоҷиканд. Аксари аъзои ҳайати музокирот ва КОМ дар оянда дӯстони наздик шуданд, баъзе ҳатто қудову хешу табор шуданд.

Муносибати сарвари давлат бо роҳбари мухолифин ба як дустӣ табдил шуда буд. Президент ҳатто дар вақти бемории ӯ ба хонааш хабаргирӣ омада, табобати ӯро дар хориҷа супориш карда буд.

Аз ин рӯ, имрӯз ҳам ҳамеша таъкид мекунам, ки бо вуҷуди ихтилофҳои сиёсӣ, мо бояд ҳамеша умумиятҳои инсонӣ, имонӣ ва миллии тоҷикии худро ҳифз кунем. Ин хатти сурх аст, нуктаи пайванд аст, модари муштарак аст, умумияти наҷотбахш аст.

- Аммо фикр намекунед, ки солҳои охир таблиғи таҷрибаи сулҳи тоҷикон камранг шудааст?

- Бале. Бисёр муҳим аст, ки ин таҷриба дар сатҳи шоиста омӯхта шавад. Он  ҳатто метавонист яке аз ифтихорҳои ва брендҳои Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ бошад. Аз ин рӯ, ҳанӯз ҳам фурсат аст, ки як марказ ва ё пажӯҳишгоҳи сулҳ ва ваҳдати миллӣ таъсис гардад, ки ҳам омӯхтан ва ба назария табдил додани таҷрибаи сулҳи тоҷикон ва ҳам нашру таълими ин таҷриба дар сатҳи миллӣ ва байналмилалиро анҷом диҳад. Шахсан банда ба ин мавзӯъ ба ҳадде аҳаммият қоилам, ки орзу дорам, чунин марказ таъсис дода, тамоми умрамро ба омӯзишу таблиғи таҷрибаи сулҳи тоҷикон ва ба таҳкими ваҳдати миллӣ сарф намоям.

- Дар ниҳоят, баназари Шумо, пас аз ин қадар солҳо, муҳимтарин дарси ҷанги дохилӣ чи буд?

- Сабақҳо бисёранд. Аммо муҳимтарин сабақи ҷанги дохилии мо ин аст, ки ҳеҷ идея, ҳеҷ манфиат, дидгоҳ, ҳизб ё идеология арзиши онро надорад, ки суботро бишканем, ватанро вайрон кунем, миллатро пароканда кунем ва давлатро аз даст диҳем. Ҳама чиз, ҳама тарҳу ормон фақат дар фазои давлат, ваҳдат ва амният маъно пайдо мекунад. Бинобар ин,  имрӯз, бо пеши рӯй доштани он сабақи бузург, ҳама гуна даъват ба бесуботӣ ва низоъ бемсаъулиятӣ дар баробари ин кишвар ва ин мардуми ранҷдида мебуд. Пас бояд дигар ҳаргиз ба фитнаву тафриқа дода нашавем. Сабақи асосӣ ҳамин аст.

1715
Барчаспҳо:
Абдуллоҳи Раҳнамо, ҷанги шаҳрвандӣ, Русия, Созишномаи сулҳ, оппозитсиюни тоҷик, Ҳукумат, ҲНИТ, ИНОТ, "Ваҳдат", Тоҷикистон
Андрей Казанцев

Казантсев сабабҳои барқарор кардани парвозҳо миёни Русия ва кишварҳои ИДМ-ро гуфт

884
(Таҷдидшуда 09:01 27.06.2020)
Директори Маркази таҳлилии МГИМО, доктори илмҳои сиёсӣ Андрей Казантсев пешниҳоди роҳбари Агентии федералии нақлиёти ҳавоӣ дар бораи барқарор кардани алоқаи ҳавоӣ байни Россия ва кишварҳои Иттиҳоди Давлатҳои Мустақилро шарҳ дод.

ДУШАНБЕ, 27  июн — Sputnik. Ба гуфти Андрей Казантсев,  як қатор сабабҳои барқарор шудани парвозҳо байни Федератсияи Россия ва кишварҳои ИДМ ҳангоми пандемия вуҷуд доранд.

"Аввал-робитаҳои наздики муҳоҷират, инчунин робитаҳои оилавии одамони зиёд. Дуюм- вазъи эпидемикӣ, ки дар Русия ва кишварҳои пасошӯравӣ ба ҳам наздик аст. Сабаби саввум робитаҳои таърихӣ ва иқтисодӣ аст", - гуфт Казантсев дар суҳбат бо Sputnik Тоҷикистон.

Ба ақидаи ӯ, кишварҳои ИДМ омодаанд, ки робитаҳои ҳавоӣ бо Русияро боз кунанд. Аммо, тавре ки коршинос қайд кард, вазъ дуҷониба аст.

"Афзоиши гардиши ҳавоӣ ба паҳншавии сироят мусоидат мекунад, аммо аз тарафи дигар зарари иқтисодӣ ба ҳадди ақалл кам хоҳад шуд", - хулоса кард коршинос.

Қаблан роҳбари Агентии федералии нақлиёти ҳавоӣ Александр Нерадко ба ҳукумати Русия нақшаи барқарор кардани парвозҳои байналмилалиро пешниҳод кард. Ба ақидаи ӯ, он бояд аз кишварҳои ИДМ оғоз ёбад.

Барқарории парвозҳо аз Тоҷикистон ба Ӯзбекистону Аморати Муттаҳидаи Араб дар моҳи июл

Тавсия дода мешавад, ки парвозҳо ба кишварҳои хориҷаи дур, вобаста аз вазъи эпидемиологӣ, дар алоҳидагӣ барқарор карда шаванд.

Расман: парвозҳо байни Тоҷикистону Русия баъди муътадил шудани вазъ барқарор мешаванд

Гуфта мешавад, мактуби дахлдор ба Роспотребнадзор ва инчунин ба дафтари муовини сарвазир Татяна Голикова фиристода шудааст. Онҳо гуфтанд, ки масъалаи кушодани хатсайрҳои ҳавоӣ баррасӣ шуда истодааст, аммо қарорҳои ниҳоӣ бо назардошти мувофиқа бо дигар давлатҳо қабул хоҳанд шуд.

884
Сотрудники санитарных служб проводят обработку улиц

Кӯчаву хиёбонҳои шаҳри Хуҷанд дубора безарар гардонида мешаванд

0
(Таҷдидшуда 19:45 12.07.2020)
Кӯчаву хиёбонҳои шаҳри Хуҷанд дубора поккорӣ мешаванд. Ин поккорӣ ба хотири пешгирӣ аз паҳншавии бемории коронавируси навъи COVID - 19 гузаронида мешавад

ДУШАНБЕ, 12 июл – Sputnik. Гурӯҳи безараргардонӣ ва пешнигрӣ аз сироят ба коронаирус СOVID-19 фаъолиятҳои поккорӣ дар иншооту муассисаҳо ва кӯчаву хиёбонҳои шаҳри Хучандро аз сар гирифт.

Бино ба гузориши КҲФ, ин гурӯҳ, ки аз аввали авҷи вируси корона дар Раёсати Кумитаи ҳолатҳои фавқулодда ва мудофиаи граждании назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикисон дар вилояти Суғд амал мекард, зарфи ду рӯзи охир ба фаъолиятҳои худ идома дод.

Ёдгор Файзов гуфт, ки чигуна Тоҷикистон тавонист коронавирусро пешгирӣ кунад

Дастаи имдод дар ин ду рӯз дар Беморхонаи клиникии вилояти Суғд ба номи С. Қутфиддинов ва даромадгоҳҳои биноҳои 5-9-ошёнаи истиқоматии маҳаллаи 12-умро бо истифода аз дорупошакҳои муҳаррикдор, маҳлули гипохлорид натрий поксозӯ карданд.

"Дар як рӯз аз ҷониби гурӯҳ беш аз 20 бино безарар гардонида мешаванд", - омадааст дар хабарнома.

Манбаъ афзуда, ки корҳои безараргардонӣ дар вилояти Суғд идома доранд.

Тибқи иттилои Вазорати беҳдошти ҶТ шумораи умумии гирифторон ба маризии коронавирус аз 30 - юми апрел то 11 - уми июл ба 6 505 нафар баробар аст.

Дар кишвар 5176 нафар ё худ 79,5 дарсади гирифторони COVID-19 шифо ёфтаанд.

0
Барчаспҳо:
пешгирӣ, поксозӣ, вируси нав, Суғд
Мавзуҳо:
Пайомадҳои COVID-19 дар Тоҷикистон ва ҷаҳон