Бывший президент Таджикистана Рахмон Набиев

Майрам ҳамсари Раҳмон Набиев: шавҳарам зери таҳдид аризаи истеъфояшро навишт

3564
(Таҷдидшуда 14:06 09.09.2019)
Рӯзи 7-уми сентябри соли 1992 дар майдони ҳавоии шаҳри Душанбе як гурӯҳи силоҳбадастон Раҳмон Набиевро маҷбур сохтанд аз мансаби президентиаш истеъфо диҳад. Раҳмон Набиев баъди ин ҳодиса дар фурӯдгоҳ дигарба сиёсат барнагашт

ДУШАНБЕ, 7 сен — Sputnik. Талабшоҳи Салом. Моҳи апрели соли 2013 Акбаршоҳ Искандаров дар яке аз дидорҳо дар маҳфили “Гуфтугӯи тамаддунҳо” бо таъйиди хароб шудани вазъи Душанбе ва адами шароити кофӣ барои баррасии вазъи кишвар дар он шабу рӯз гуфта буд, бо назардошти ин гуна вазъ тасмим гирифта шуд, то ҷаласае барои баррасии вазъи кишвар дар яке аз манотиқи амн баргурзор гардад.

Истеъфои аввал

Дар пайи чунин тасмим Хуҷанд, маркази вилояти Ленинобод макони баргузории иҷлосия интихоб шуд. Ба ҳамин хотир бояд раисҷумҳуру мушовиронаш, аъзои Раёсати Шӯрои Олӣ ва Раёсати Шӯрои Вузаро Хуҷанд мерафтанд. 

Ба қавли Акбаршоҳ Искандаров, масъалаи асосии ин ҷаласа пайдо кардани ноиби раисҷумҳур ва ҷоннок кардани фаъолияти раисҷумҳур будааст. 23 сол пас аз истеъфои раисҷумҳур Акбаршоҳ Искадаров дар мусоҳиба ба бахши тоҷикии хабаргузории “Спутник” дар ин бора гуфт: “Ҳоло маслиҳат набуд, ки кай меравем, соати чанд меравем. Аз аъзои Президиуми Шӯрои Олӣ Виктор Приписнов гуфт, “намеравам”, Тураҷонзода гуфт, “намеравам”. Боз чанд тани дигар аз рафтан худдорӣ варзиданд. Ман дигар маҷбур шудам, ки сабаби рафтанамонро ошкор кунам. Бархеҳо маслиҳат доданд, ки ҳамин ҷо корро ҳал кунем. Гуфтам, аллакай маслиҳат шуд, он ҷо омодагӣ рафта истодааст. Хешу табори наздикаш он ҷо аст. Хулоса, суҳбатҳо тӯлонӣ шуд. Баҳсҳо ҳам шуд”. “Тахминан соатҳои 14:30 ба майдони ҳавоӣ омадам... Ба хонаи депутатҳо ворид шудан баробар ман рӯйи фарш шахсеро, ки пойи тирхӯрдаашро докабанд мекард, дидам. Р. Набиевро ҳангоми ба тарафи тайёра раҳсипор гардиданаш дастгир карда будаанд” (Ҳикматуллоҳ Насриддинов, “Тарикиш”, саҳ. 176).

Муътаризони рӯзи 28 август бо сардории мулло Абдуғаффор, имомхатиби маҷиди ҷанубии пойтахт ва Исмат Ҳабибуллоев, маъруф ба Исмати Авулӣ, дигаре аз саркардагони гирдиҳамоии 28-уми август мехостанд зери мили автомат раисҷумҳурро ба истеъфо водор кунанд. Дар чунин ҳол, ба навиштаи Ҳ. Насриддинов, Шаҳоб Шарифов, раиси КАД ду маротиба ба М. Навҷувонов, вазири умури дохилии вақт занг задааст, ки бо истифода аз нерӯҳои вазорат раисҷумҳурро кумак кунад. Аммо ба қавли ӯ, ҳар боре ки нерӯҳои пулис меомаданд, бо нерӯҳои мухолифин мулҳақ мешуданд.  Ин манзараро Акбаршоҳ Искандаров дар суҳбат бо “Спутник” чунин нақл кардааст: “Ба вазири ВКД телефон кардам. Баъди 5 ё 7 дақиқа 2 БТР ба фурудгоҳ омад.

Вақте ин БТР-ҳо омаданду бо онҳое, ки моро дар муҳосира гирифта буданд, оғӯшкашӣ карданд, мо ба хулоса расидем, ки тамом, дигар аз дасти мо ҳич чиз намеояд”. Баъди ин гуна “кумакҳо” ба раисҷумҳур Шаҳоб Шарифов бо Двизияи 201 тамос мегираду нерӯҳои ин фирқа ба фурудгоҳ меоянд. Вале ба навиштаи Ҳикматуллоҳ Насриддинов, афсарони Дивизияи 201-ум ба мисли ин ки аз асли воқеа бохабар бошанд, изҳор доштанд, ки ба қазияи раисҷумҳуру мухолифон дахолат нахоҳанд кард.

Вақте кор ба ин ҳад мерасад, Раҳмон Набиев пешниҳод менамояд, ки ба бӯстонсарои ҳукумат баргарданд, дар он ҷо истеъфояшро эълом намояд. Вале мулло Абдуғаффор ва Исмати Авулӣ ба ин пешниҳод розӣ нашуда, баръакс иброз доштанд, ки агар раисҷумҳур дар фурудгоҳ истеъфо надиҳад, касе аз хонаи вакилон зинда берун намебарояд.

Дар ин ҳол Раҳмон Набиев баҳона пеш овард, ки ин ҷо коғазу қалам нест. “Дар як дақиқа коғазу қалам ва ҳатто камераҳои телевизион омода гаштанд. Вазири адлия Файзуллоҳ Абдуллоев, ки барои парвоз кардан ба Хуҷанд омада буд..., дар ҳолати ногувор монда, роҳҳои қонунии ба истеъфо баромадани раиси ҷумҳуриро фаҳмонд. Аризаи истеъфо тайёр ва имзо шуд. Набиев ба воситаи телевизион низ ба мардум муроҷиат кард. Ҳамон лаҳза аризаи истеъфои Раҳмон Набиев дар миёни силоҳбадастон хонда шуд ва онҳо пароканда шуданд” (Ҳикматуллоҳ Насриддинов, “Таркиш”, саҳ. 178-179).

Акбаршоҳ Искандаров дар мусоҳибаи фавқуззикр бо “Спутник” идомаи қазияро чунин ҳикоят кардааст: “Баъди чанд лаҳза Набиев дигар аз лоилоҷӣ аризаи истеъфояшро аз мақоми раисҷумҳурӣ имзо кард. Аз фурудгоҳ баргаштем ба бӯстонсарои ҳукуматӣ. Аз ман хоҳиш кард, ки “як қарор бароред, имтиёзҳои маро дуруст кунед”. Ҳамроҳи ҳуқуқдонҳо маслиҳат кардем, ки як соат аз байн гузашт. Дубора хостам назди Набиев равам, ки гуфтанд, вай аллакай сарҳади Узбакистонро гузашта рафт…”.

Истеъфои Набиев тарроҳӣ шуда буд?

Бояд гуфт, 7-уми сентябр Раҳмон Набиев истеъфо дод, аммо то ҳанӯз андешаҳои мухталифе дар робита ба қазияи истеъфои аввали раисҷумҳури дуюми Тоҷикистон боқӣ мондаанд. Тавре дар боло зикр гашт, раиси вақти Шӯрои Олӣ зикр мекунад, ки Ҳоҷӣ Акбари Тӯраҷонзода эълом дошт, ки ба Хуҷанд намеравад. Ба гуфтаи Ҳ. Насриддиов бошад, Ҳ. А. Тӯраҷонзода дар ҷаласае, ки тасмими ба Хуҷанд рафтан гирифта мешуд, гуфтааст, ба ҳеҷ куҷо нахоҳад рафт, зеро имкони ҳалли тамоми масъалаҳо дар пойтахт вуҷуд дорад. “Акбари Тӯраҷонзода медонист, ки аллакай ҷаҳор атрофи майдони ҳавоӣ аз ҷониби сарбозони оппозитсия печонида гирифта шудааст. Ва боз оқибати бозиҳои сиёсӣ ба чӣ анҷом меёбад, медонист”, - менависад Ҳ. Насриддинов дар хотироташ.

Дар ҳоле ки Ҳикматуллоҳ Насриддинов нисбат ба Хуҷанд нарафтани Ҳоҷӣ Акбари Тӯраҷозонда ба чашми шубҳа менигарад, Майрам Набиева, ҳамсари Раҳмон Набиев зоҳиран ҳатто нисбат ба мавзеъгириҳои Акбаршоҳ Искандаров дар сентябри соли 1992 низ шак дорад. Бинобар ин Майрам Набиева дар суҳбат бо “Азия плюс” 20-уми апрели соли 2015 гуфтааст: “Замоне ки ҳанӯз Раҳмон Набиев дар утоқи корияш ҳузур дошт, ӯро Акбаршоҳ Искандаров занг зада гуфт, ки ҳамаи вакилони мардумӣ аллакай ҷамъ шудаанд ва танҳо мунтазири раисҷумҳур мебошанд. Вақте ҳамсарам ба фурудгоҳ мерасад, аз он ки ҳеҷ як вакилро он ҷо намебинад, ҳайрон мешавад.

Ба пешвози ӯ як зан, оператори толори парвоз берун баромада мегӯяд, чун маълум шуд, ки Раҳмон Набиев ба фурудгоҳ рафтааст, ҳама ҷамъ шуда рафтанд. Баъд аз чанд дақиқа фурудгоҳ аз тарафи силоҳбадастони мухолифин забт гардид ва зери таҳдид шаҳвари ман аризаи истеъфояшро навишт”.

Аммо Акбаршоҳ Искандаров дар ҳамон мусоҳибааш бо “Спутник” гуфтааст: “Он лаҳзае, ки мо гуфтугӯ доштем, аз фурудгоҳ тамос гирифтанд, ки Набиев омодаи парвоз аст, шуморо мунтазиранд, зудтар бирасед. Ман гуфтам, ки ҳоло аъзои президиумро розӣ накардаам. Бигзор Набиев парвоз кунад, мо ба ҳар қиммате, ки ҳаст, инҳоро розӣ мекунем ва баъдтар мебиёем. Баъди андкае онҳоеро, ки билохира розӣ кардем, дар якҷоягӣ ба фурудгоҳ раҳсипор шудем, ҳамон рӯзи 7 сентябр. Мошинҳои зиёде дар саҳни фурудгоҳ истода буданд. Вақте аз дари фурудгоҳ ворид шудам, дар фарш изи хунро дидам. Набиев дар кунҷе истода буд. Мулло Абдуғаффор дар назадаш буд, чанде аз вазирон ҳам истода буданд. Қабл аз он ки назди Набиев равам, ба КГБ занг задам. Гуфтам, медонед, ки чӣ гап аст дар фурудгоҳ? Раиси КГБ гуфт: чӣ гап аст? Президентро "заложник" гирифтаанд, гуфтам. Раиси КГБ бо тааҷҷуб пурсид, ки чаро моро хабар накардаанд?”.

Ҳикматуллоҳ Насриддинов, ки дар аввали китобаш аз Раҳмон Набиев ба унвони як сарвар дар солҳои 70-уми асри гузашта ситоиш кардаву ба зинаҳои баланди мансаб расиданашро ба ғамхориҳои Р. Набиев нисбат додааст, манзараи истеъфои Набиевро тарзе тасвир мекунад, ки ба нақлҳои Акбаршоҳ Искандаров ҳамхонӣ дорад.

Гузашта аз ин Ҳ. Насриддинов дар китобаш зикр менамояд, ки зимни вуруди ӯ ба хонаи вакилони фурудгоҳ чанд аз аъзои раёсатҳои Шӯрои Олӣ ва Шӯрои Вазирон, аз ҷумла Акбаршоҳ Искандаров, Моёншоҳ Назаршоев, Даврон Ашӯров, Абдуллоҳ Ҳабибов, Азиза Анварова, Усмон Усмонов, Аслиддин Соҳибназаров, Файзуллоҳ Абдуллоев, Тӯхтабой Ғаффоров, Ҳабибуллоҳ Саидмуродов, Шаҳоб Шарифов, Рамазон Мирзоев ва Саъдуллоҳ Хайруллоев ҳузур доштаанд. Вале Раҳмон Набиев дар иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олӣ дар робита ба омодагии сафари раёсатҳои Шӯрои Олӣ ва Шӯрои Вазирон тафсилоти дигар дод. Тафисоли ӯ ба нақли ҳамсараш дар ин робита монанд буд. Марҳум дар иҷлосия иброз дошт, ки ӯро Акбаршоҳ Искандаров гуфтааст, ҳавопаймо соати 11:30 дақиқа парвоз мекунаду ҳамаи ҳайат мунтазири раисҷумҳур мебошанд.

Замоне ки раисҷумҳур ба фурудгоҳ мерасад, касе аз ҳайатро намебинад. Ӯро, ки навбатдори хонаи вакилони фуругоҳ пешвоз гирифта буд, мегӯяд: “Аҷабо, ҳамин ки телефон шуд, ки Шумо сӯйи майдони ҳавоӣ рафтед, онҳо дарҳол ба мошинҳояшон нишаста бозпас рафтанд”. Чун раисҷумҳур, ба нақли худаш, касеро пайдо наменамояд, Шаҳоб Шарифовро аз тариқи телефон супориш медиҳад, ки аъзои ҳайатро пайдо кунад. Аммо раиси КАД баъди 40-50 дақиқа назди раисҷумҳур ҳузур ёфта, мегӯяд, ки касеро пайдо накард. Ба нақли Р. Набиев, беш аз як соат ӯ дар интизори ҳайат дар фурудгоҳ мемонад. Зеро ӯ мегӯяд, танҳо беш аз як соат бо авиаторҳо суҳбат доштааст.

Он ки Раҳмон Набиев дар иҷлосияи 16 гуфт, соати 11:30 ба фурудгоҳ рафтааст, дуруст аст, зеро ба қавли Аслиддин Соҳибназаров, 7-уми сентябр, соати 12 ӯ ба ҷаласаи Раёсати Шӯрои Олӣ рафт ва он ҷо касе аз иштирокдорон суол мекунад, ки раисҷумҳур ҳам ба Хуҷанд мераванд? Дар посух ба ин суол Акбаршоҳ Искандаров мегӯяд, “бале, ӯ моро дар фурудгоҳ интизор аст” (Аслиддин Соҳибназаров, “Субҳи ситоракуш”, китоби дуюм, саҳ. 222).

Идома дорад... 

3564
Ракетный комплекс Искандер-М

"Раққоси бад": шубҳаи Пашинян аз эътимоднокии "Искандар"-и Русия

125
(Таҷдидшуда 20:21 26.02.2021)
Истифодаи ҷангии системаҳои силоҳи пешрафтаи технологӣ ва дақиқ, тайёрии баланд ва муносиби мутахассисони соҳаро талаб мекунанд. Дар акси ҳол, онҳо метавонанд ба "системаи хато" табдил ёбанд, парвоз накунанд, ё "10 дарсад" тарканд

ДУШАНБЕ, 26 фев — Sputnik, Александр Хроленко. Сарвазири Ҷумҳурии Арманистон Никол Пашинян натиҷаҳои амалиётҳои ахири Қарабоғи Кӯҳиро дар мусоҳиба бо 1in.am арзёбӣ карда, ба эътимоднокӣ ва самаранокии ҷангии силоҳҳои Русия шубҳа кард. Ба гуфтаи ӯ, мушакҳои маҷмааи оперативӣ-тактикии Искандар ё умуман натаркидаанд, ё "10 фоиз" таркиданд (шарҳе набуд).

Ҳамзамон, Пашинян изҳори ният кард, ки ислоҳоти назарраси артиш - сохторӣ ва дар робита бо силоҳро анҷом диҳад.

Вазорати мудофиаи Арманистон аз шарҳи изҳороти духӯраи сарвазир дар бораи Искандар худдорӣ кард. Шояд яке аз мушовирон ба Пашинян ба қадри кофӣ иттилоъ надодааст ва ё қасдан гумроҳ кардаанд.

Хусусиятҳои коршоямӣ ва эътибори системаҳои мушакии Русия ба дараҷае баланд аст, ки онҳо ба муҳофизат аз таҳқир ниёз надоранд.

Беҳуда нест, ки Русия сеяки бозори ҷаҳонии силоҳро таҳти назорат дорад. Ҳаҷми содироти силоҳи Русия дар соли 2020 13 миллиард долларро ташкил додааст. Ин рақамҳо ва далелҳо аз сифати маҳсулоти мудофиавӣ шаҳодат медиҳанд, ки аксари кишварҳо бо пули бо меҳнати худ ба даст овардашуда ва бо арзиши пурра ба даст меоранд.

Дар дастҳои қодир, низоми мушакии Искандар ба ҳадафҳо дар кӯҳҳои Қафқоз ва баҳр бомуваффақият зарба мезанад (ҳангоми машқҳо) ва дар ҳолати ҷангӣ - дар Сурия ва шимоли Африқо. Даҳҳо кишвар мехоҳанд чунин силоҳҳоро ба даст оранд ва танҳо баъзе кишварҳо имкони ба даст овардани тағйироти содиротии "Искандар-Э"-ро доранд.

Арманистон хушбахт аст, зеро ҳеҷ гуна мушакҳои квазисталлистӣ мавҷуд нестанд, ки аз ҷиҳати масофа ва дақиқашон муқоисашаванда бошанд ва барои мудофиаи зиддиҳавоии душман номумкин бошанд.

Васвасаи квазисталлистӣ

Русия қобилиятҳои технологии баландро бо ҳама кишварҳо пай дар пай тақсим намекунад. Дар ин замина, мусоҳибаи Пашинян ба мисли  тарошаи аз бомафтода аст. Маҷмааи Искандер-Мро артиши Русия соли 2006 сохт, ки дар синфи худ беҳтарин дар сайёра шинохта шудааст ва рейтинги "силоҳи солҳои 80" таҳқиромез ба назар мерасад.

Изҳороти ошкорои сарвазири Арманистон нисбати мушаки Русия ба мо имкон медиҳад, ки чанд фарзия ва хулоса барорем. Ноуҳдабароӣ ё маълумоти ғалат метавонад сенарияи ниҳоӣ нест (он хеле содда менамояд).

Шояд бадномкунии оммавии силоҳҳои Русия "масъалаи интихоби стратегӣ" бошад, ҷузъи барномаи муайяни ислоҳоти сохторӣ ва сифатии артиши Арманистон аст ва пас саволҳо ба миён меоянд. Ереван дар ояндаи наздик кадом силоҳро ба даст оварданист, ки мувофиқи кадом меъёрҳо қобилияти мудофиавии худро тақвият мебахшад? Ва, муҳимтар аз ҳама, ҳадафи ниҳоии марҳилаи нави рушди низомӣ чист?

Чунин тахмин кардан мантиқан аст, ки пас аз ҷангҳои тирамоҳӣ дар Қарабоғ хулосаҳо бароварда шуда, нақшаҳо омода шудаанд. Аммо, мақоле ҳаст, ки "Ғалаба ҳамеша падари зиёд дорад ва мағлуб ҳамеша ятим аст." Аз мусоҳиба бо Пашинян бармеояд, ки дар Вазорати мудофиа ва Ситоди Генералӣ корҳои зиёди таҳлилӣ бо мақсади "исбот кардан, фаҳмидан, дидани тамоми ҳақиқат дар бораи ҷанг" идома доранд, ки беш аз 1000 парвандаи ҷиноӣ боз шудааст.

Фаҳмидани он душвор аст, ки дар ин ҷо чӣ бештар аст - ҷустуҷӯи ҳақиқат ва ислоҳи стратегия ё "таъини гунаҳгорон" - барои репрессияи минбаъда. Ва барои канорагирӣ аз масъулияти "падарон" -и асосии шикаст, ки шумораи онҳо ба таври объективӣ бо рақами бе сифр маҳдуд карда шудааст.

Дар матни васеи мусоҳиба оид ба амнияти миллӣ дар доираи "ӯҳдадориҳои СПАД дар ягон ҷумла зикр нашудаанд.

 СПАД ягона пуштибони боэътимоди Арманистон дар шароити нооромиҳои пас аз ҷанг ва сулҳи ноустувори Қарабоғ аст. Калимаҳои "инқилоб" ва "Конститутсия", ки зуд-зуд истифода мешаванд, худ аз худ чизе танзим нахоҳанд кард, онҳо амнияти кишварро кафолат дода наметавонанд.

Артиш асоси устувории ҳар як давлат аст, аммо муҳокимаҳо дар бораи "ислоҳоти назаррас" бидуни нақшаи мушаххаси амал харобиовар ба назар мерасанд. Инчунин баҳсҳои сатҳӣ дар бораи зарфиятҳои пасти ҷангии силоҳҳои Русия, бо ишораҳо дар бораи фасоди бебаҳс дар артиши миллӣ ва бахши таъминоти ҳамкориҳои ҳарбӣ-техникӣ.

Ноаён ва муқовиматнопазир

Системаи мушакии Искандер-М барои нобуд кардани ҳадафҳои муҳими душман (пойгоҳҳои ҳарбӣ, постгоҳҳои фармондеҳӣ ва марказҳои иртиботӣ, системаҳои мушакӣ, ҳавопаймоҳо ва чархболҳо дар фурудгоҳҳо) дар масофаи то 500 км бо дақиқии баланд тарҳрезӣ шудааст (Арманистон Искандар-Э-ро гирифтааст, ки  масофаи он то 300 км) мебошанд.

Афзалиятҳои асосии маҷмаа: ҳаракати стратегӣ, қобилияти пинҳонӣ иҷро кардани вазифаи ҷангӣ ва зарбаҳои мушакӣ, ҳисобкунии автоматӣ ва вуруди рисолати парвоз, эҳтимолияти ба итмом расонидани рисолати ҷангӣ дар шароити зидди оташ ва чораҳои зидди электронӣ.

Ҳар як партоби Искандар мобилӣ ва мустақил аст. Он метавонад дар ҳама ҷо ва ҳар вақт ва ҳатто мустақилона аз моҳвораҳои разведка ё ҳавопаймоҳо кор кунад. Барои ҳадаф, барнома, системаи новбари инерциалӣ, сигналҳои моҳвораҳои ГЛОНАСС истифода мешаванд.

Туркия аз Русия системи мушакии С-400 "Триумф" мехарад

Ракетаҳои баландмаҳками "Искандар" сатҳи хурди инъикоскунанда доранд, роҳҳои мураккаби парвоз (бо рулҳои газ-динамикӣ ва аэродинамикӣ идора карда мешаванд). Комплекс ду навъи мушак дорад.

Системаи мушакии "Искандер-М" аз ҷиҳати дақиқӣ, самаранокии омода сохтани мушакҳо ва дигар хусусиятҳо аз беҳтарин маҷмӯаҳои оперативӣ-тактикии хориҷӣ (LORA, Lance, ATACMS, Pluton) бартарӣ дорад.

Аналоги наздиктарин маҷмааи оперативӣ-тактикии Исроил LORA мебошад, ки аз ҷиҳати масофа ва дақиқаш пасттар аст (зиёда аз ин, мушакҳои Лаура бо траекторияи пешбинишавандаи баллистикӣ ҳаракат мекунанд).

Нерӯҳои дарёии Русия сангарҳои "Давлати исломӣ"-ро дар Сурия мушакборон карданд

Амрикоиҳо ин ҷо қафо монда истодаанд - дар соли 2020 онҳо аз модернизатсияи маҷмааи "антиқа" -и ATACMS даст кашиданд ва акнун ба сохтани як мушаки зарбазани зарфияти баланд барои системаҳои мушакии сершумори M270 MLRS ва HIMARS бо масофаи то 300 км шурӯъ карданд. Тибқи пешгӯиҳои мутахассисони бонуфузи Федератсияи Русия, аналогҳои хориҷии Искандар на пештар аз соли 2025 пайдо мешаванд.

125
Барчаспҳо:
силоҳ, Русия, Арманистон
Золото

Калиди тиллоии занҷирҳои Чин: чӣ гуна фурӯши метали гаронбаҳо Тоҷикистонро наҷот медиҳад

1296
(Таҷдидшуда 18:07 23.02.2021)
Тоҷикистон аз содироти тилло фоидаи калон ба даст овард. Ҳоло, он асосан ба ҷайби қарздиҳандагон меравад, аммо дар ду соли оянда Душанбе метавонад  қарзҳояшро пардохт кунад

ДУШАНБЕ, 23 фев- Sputnik. Соли 2019, Тоҷикистон 8,1 тонна тилло истихроҷ кард, ки  рекордӣ буда нисбат ба соли 2018 чоряк ҳисса зиёд аст.

Ҳамзамон соли гузашта боз як сабти дигари рекордӣ  дар соҳаи содирот ба қайд гирифта шуд, ки ҷумҳурӣ ба хориҷа ба маблағи қариб 690 миллион доллар металлҳои қиматбаҳо фурӯхт.

Мақомот ба маънои аслӣ манбаи тиллоии пур кардани буҷаро пайдо карданд ва камбудиҳои пандемияи COVID-19-ро бартараф карданд. Аммо, ин манбаъ ба ҳеҷ ваҷҳ беохир нест.

Тибқи изҳороти Саридораи геологияи тоҷик, ҳоло дар кишвар 40 кон мавҷуд аст ва захираи тасдиқшудаи онҳо тақрибан 500 тоннаро ташкил медиҳад. Агар ҳукумат содироти металли зардро минбаъд зиёд карданӣ бошад, пас ин захираҳо дер давом нахоҳанд кард.

Аз ин рӯ, ин ниҳод аллакай эълом карда буд, ки корҳои ҷустуҷӯи конҳои нави тиллоро оғоз мекунад.

Sputnik Тоҷикистон кӯшиш кард, муайян кунад, ки Тоҷикистон то кай метавонад содироти металҳои гаронбаҳоро афзоиш диҳад ва оё ин нархҳоро дар бозори ҷаҳонӣ паст мекунад.

Ҳар он чи ки медиҳанд, бихӯр

Бояд қайд кард, ки Тоҷикистон ягона давлати ИДМ нест, ки солҳои охир дар содирот ба тилло такя мекунад.

Русия миқёси истеҳсол ва фурӯшро бо фоизҳо ва рақамҳо чанд маротиба зиёдтар дорад - дар соли 2020, кишвар содироти тиллоро дар як сол се маротиба афзоиш дод ва онро ба маблағи умумии 18,5 миллиард  доллар фурӯхт. Ин ба иқтисоди Русия кумак кард, ки пас аз фурӯпошии созишномаи ОПЕК якбора поин рафтани нархи нафтро пешгирӣ кунад.

"Дар вазъияти касри буҷа, баъзе мавридҳо даромади содироти тилло тамоми даромадҳоро аз пешниҳоди карбогидридҳо, нафту газ дар якҷоягӣ фаро гирифт",- мегӯяд таҳлилгари молиявӣ Дмитрий Голубовский.

Фарқи байни Русия ва Тоҷикистон танҳо дар миқёси гуногуни истихроҷ ва тозакунӣ - раванди тозакунии металл то 99,65% тиллои холис аст.

Ғайр аз он, корхонаҳои махсусгардонидашудаи Федератсияи Россия, чун қоида, ё ба давлат тааллуқ доранд ё ба тоҷирони Русия.

Масъалаи дигар дар Тоҷикистон ин, ки ягона корхонаи комилан давлатӣ танҳо Тиллои Тоҷик аст.

Дар пасманзари коҳиши иқтисодӣ, ки дар натиҷаи пандемия ба амал омад, ҳукумати ҷумҳурӣ ба ҷамъоварии захираҳои тиллоӣ ва асъорӣ ва мӯътадилии  қурб таваҷҷӯҳи хоса зоҳир мекунад ва аз ин рӯ тақрибан ҳамаи металлҳои қиматбаҳоро Вазорати молия ва Бонки миллӣ мехарад.

Голубовский дар бораи содироти тилло ва металлҳои қимматбаҳо аз Тоҷикистон

Танҳо дар сурати дасткашии онҳо аз харид, истеҳсолкунандагон метавонад маҳсулотро ба дигар манбаъ фурӯшад.

Аз тобистони соли 2017, Бонки Миллии Тотористон ба аҳолӣ ба фурӯши хиштҳои тиллоро бо вазни аз 5 то 100 грамм, на бештар аз як кило дар як сол, шурӯъ кард.

Дар ин ҷо, боз ҳам хотиррасон кардани таҷрибаи Русия мувофиқ аст.

Онҳо низ тиллоро аз ҳамсояи шимолии худ каме фаъолтар мехаранд - ҳамчун сармоягузории дарозмуддат ва бо мақсади нигоҳ доштани пасандозҳо дар шароити таваррум.

Аммо дар ҳарду кишвар як тамоюли хосе мавҷуд аст - хариди хиштҳои тиллои истеҳсоли ватанӣ (дар Федератсияи Россия аксар вақт тангаҳо) нисбат ба тиллои ватанӣ гаронтар ба назар мерасанд –ба ҳадде, ки истеҳсолкунандагон ба содирот рағбат пайдо кардаанд.

Коршиносон  мегӯянд, барои ин ҳамин вақт мувофиқ аст.

"Ин ҳоло як тиҷорати хеле фоиданок аст. Баландшавии ахири металлҳои қиматбаҳо ба ширкатҳо даромади калон овард, зеро тилло ҳоло хеле баланд аст. Ин барои Русия хеле хуб аст - истеҳсоли манбаи боталаб, ки талаботи хуб ва маржаи муносиб дорад ва барои Тоҷикистон низ ҳамчунин - рушди соҳаи технология ва ташкили ҷойҳои корӣ мавҷуд аст",-мегӯяд Дмитрий Балковский, муҳаррир- сардори лоиҳаи хабарии Goldenfront.

Ба гуфтаи коршинос, бо сабаби фаровонии пешниҳод дар бозор нархи тилло коҳиш намеёбад , чун солҳо аз ҷустуҷӯи кон то коркарди он мегузаранд.

“Рости, ман хавфи мушаххасеро намебинам, ба истиснои хавфҳои экологӣ, дар ниҳоят, истихроҷи маъданҳо як кори пурмашаққат аст. Ва усулан, истихроҷи тиллоро беохир зиёд кардан мумкин аст, бозор ҳама чизеро, ки ба он ворид мешавад, мехӯрад ",- таъкид мекунад Балковский.

Тиллои аз мо, фоида ба каси дигар

Гузашта аз ин, коршиносон қайд мекунанд, ки бо афзоиши нархи як унсия дар бозорҳои ҷаҳонӣ торафт бештар тилло дар қаъри замин пайдо мешавад.

 Албатта, сухан дар санги ҷодугаре нест, ки хокро ба металлҳои қиматбаҳо мубаддал мекунад ва ба таври мӯъҷиза ба дасти Душанбе афтод, балки дар таносуби хароҷот ва фоида меравад.

Кофтукови геологӣ як раванди арзон нест ва дар шароити кунунии тилло 1800 доллар барои як унсия  (дар муқоиса бо 1300 доллари ду сол қабл), таваҷҷӯҳи ширкатҳои хориҷӣ ба конҳои сарватҳои зеризаминии Тоҷикистонро баландтар хоҳад кард.

Дар панҷ соли охир, ин соҳа ба маблағи беш аз 575 миллион доллар сармоягузорӣ ҷалб кардааст, ки асосан аз Чин мебошанд.

Бо ин пул, ширкати чинии "ТВЕА-Душанбе саноати кӯҳӣ” ба бунёди як корхонаи ғанисозии ду кони ноҳияи Айнӣ бо харҷи 180 миллион доллар шурӯъ кард.Ва имсол дар он ҷо як корхонаи коркарди тиллои ТАЛКО пайдо мешавад, ки ашёи хомро аз кони “Кончоч” мегирад.

Олмон низ ба тиллои тоҷик таваҷҷӯҳ зоҳир кардааст. Бо дастгирии молиявии олмониҳо дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон иктишофи геологӣ гузаронида мешавад.

“Талко голд” - "нозанини саноатӣ" дар оғӯши куҳҳои Фон – гузориши тасвирӣ

Дуруст аст, ки ин ҳам сайди асосии истихроҷи тиллои тоҷик аст: азбаски аксарияти соҳаҳо бо сармояи хориҷӣ сохта шудаанд, маҳз хориҷиён ҳастанд, ки аввал шуда равғанро дар фазои болоравии нархҳо мерезанд.

Намунаи барҷастатарин иҷозатномаҳо барои истихроҷи конҳои “Кумарғи боло” ва “Дуобаи Шарқӣ”-и ноҳияи Айнӣ мебошанд, ки гӯё 64 тонна тилло доранд ва таҳқиқоти бодиққат метавонад захираҳои пешбинишударо то ба 100 тонна расонад.

Баҳрабардорӣ аслӣ аз коркарди конҳо Чин мебошад, ки тиллоро аз он ҷо то он даме мекашад, ки 331,6 миллион доллари барои сохтмони нерӯгоҳи гармидиҳандаи “Душанбе-2” сарфшударо ба даст орад.

Дар ҳоли ҳозир корҳои истихроҷиро корхонаҳои муштараки Тоҷикистону Чин “Зарафшон” (70% истеҳсолот), “Покрут” (14%), “Тиллои Тоҷик” (8%) ва “Апрелевка”,-и Тоҷикистону Канада (5%) анҷом медиҳанд.

Душанбеи расмӣ борҳо барои он сахт танқид шудааст, ки дар қарзҳои Чин банд мондааст ва нуқтаҳои зарринашро соҳибкорони Чин додааст, аммо мақомот интихоби кам надоранд - ба ҷуз Пекин ҳеҷ кас омода нест, ки дар ин соҳа дар соҳаи истихроҷи маъдан сармоягузорӣ кунад .

Сафари кории Раҳмон ба ноҳияи Айнӣ: “ТАЛКО Флюорит”-ро кушоду аз “ТАЛКО Голд” хабар гирифт

Бозгардонии қарз масъалаи эътибори молиявӣ дар назди дигар сармоягузорон ва кафолати ба итмом расонидани дигар лоиҳаҳои зерсохторӣ ва саноатӣ мебошад, ки шумораи онҳо дар Тоҷикистон зиёданд.

Ва бо назардошти на танҳо вобастагӣ аз сармояи хориҷӣ, балки тавозуни манфии савдо, Душанбе танҳо як роҳи халосӣ дорад - идома додани истихроҷи маҷбурии тилло.

Соли хуби Тоҷикистон

Аммо, пешгӯии иқтисоди Тоҷикистон хеле хушбин аст - метали зард дар давоми соли охир мунтазам  меафзояд ва эътимоднокии он ҳамчун дороӣ, бо назардошти таваррум ва беқурбшавии доллару евро, махсусан ҷолиб ба назар мерасад.

Рақамҳои оддӣ барои муқоиса: соли 2020, Иёлоти Муттаҳида 20% доллареро, ки аллакай дар аввали сол мавҷуд буд, чоп кард. Ва мувофиқи ҳама қоидаҳои асосии макроиқтисодӣ, арзиши асъор зуд афтод.

Ҳамзамон, истеҳсоли тиллои ҷаҳонӣ дар соли 2020 тақрибан 3300 тоннаро ташкил дод, ки тақрибан 1,5% ҳаҷми умумии металли гаронбаҳои дар тамоми таърихи ҷаҳонӣ истихроҷшударо (тақрибан 200 ҳазор тонна) ташкил медиҳад.

Ҳисоб кардан душвор нест, ки беқурбшавии сангҳои қиматбаҳо нисбат ба доллар ва евро хеле сусттар аст - ҳамагӣ 1,5% дар як сол.

Мақомоти Тоҷикистон аз афзоиши маҳсулоти саноати кӯҳӣ хабар дод

Эҳтимол, соли 2021 ҳама имкони аз натиҷаҳои соли 2020 пеш гузаштанро дорад.

Таварруми умумӣ дар пайи ваҳми коронавирус талаботро ба захираи устувор  ҳамеша афзоиш додааст ва баъзе коршиносон пешгӯӣ мекунанд, ки дар як-ду соли оянда арзиши як унсия тилло 3000 долларро ташкил хоҳад дод.

Ва ин як шонси олӣ барои мақомоти Тоҷикистон аст, ки як қисми қарзҳои худро дар назди кредиторон мебанданд ва дар ниҳоят барои эҳтиёҷоти давлати худ ҷараёни тиллоиро оғоз мекунанд.

1296
Барчаспҳо:
корхона, даромад, буҷа, тилло, содирот, қарз, Чин, Тоҷикистон
Заместитель премьер-министра Таджикистана Азим Иброхим, архивное фото

Вазир дар бораи ифтитоҳи марзи Тоҷикистону Ӯзбекистон дар Наврӯз - мешавад ё не?

0
(Таҷдидшуда 20:56 26.02.2021)
Намояндагони мақомот тавзеҳ доданд, ки кай сокинони Тоҷикистону Ӯзбекистон метавонанд бемамоният марзи ду кишварро убур кунанд

ДУШАНБЕ, 26 фев — Sputnik. Намояндагони вазоратҳои умури хориҷии Тоҷикистон ва Ӯзбекистон гуфтушунид баргузор карданд, ки дар рафти он масоили ҳамкориҳои ду кишвар баррасӣ шуд.

Дар расонаҳои маҳаллӣ пас аз ин мулоқот маълумот пайдо шуд, ки намояндаи вазорати корҳои хориҷии  Тоҷикистон Хусрав Нозирӣ ва муовини аввали вазири умури хориҷии Ӯзбекистон Фарҳод Арзиев масоили ифтитоҳи марзро баррасӣ карданд.

Аз ҷумла хабар дода мешавад, ки сарҳадҳои байни Тоҷикистон ва Ӯзбекистон эҳтимол дорад дар Наврӯз ифтитоҳ шавад.

Хабарнигори  Sputnik Тоҷикистон барои равшанӣ андохтан ба ин масъала, ба вазири нақлиёти кишвар Азим Иброҳим муроҷиат кард.

"Мо бо Ӯзбекистон муносибатҳои хубу наздик дорем. Дар соҳаи нақлиёт хело муносибати зич дорем ва феълан масоили мубрамро баррасӣ мекунем, аммо дар бораи ифтитоҳи гузаргоҳҳо гуфтушуниде анҷом надодаем", - изҳор дошт Азим Иброҳим.

Гузаргоҳи "Ҷартеппа" дар марзи Тоҷикистону Ӯзбекистон барои донишҷӯён боз шуд

Вазири нақлиёти Тоҷикистон афзуд, ки марзи байни Тоҷикистон ҳамон вақт ифтитоҳ мешавад, ки "пандемия ба наҷом расад, яъне вазъи мусоиди эпидемиологӣ ба вуҷуд ояд".

0
Барчаспҳо:
марз, Ӯзбекистон, Тоҷикистон