Тканное панно с изображением Бободжана Гафурова в институте востоковедения

Бобоҷон Ғафуров ва нақши ӯ дар рушди Институти шарқшиносӣ дар шаҳри Маскав

457
(Таҷдидшуда 14:06 11.09.2019)
Бобоҷон Ғафуров – шарқшинос ва шахсияти маъруфи тоҷик дар пажиҳушу гироиши илмии даврони Шӯравӣ навовариҳои беназир анҷом дода, андешаи ҷомеаи ҷаҳониро нисбати тоҷикону Тоҷикистон дигар намуд

ДУШАНБЕ, 11 сен - Sputnik. Номи Бобоҷон Ғафуровро ҳар як шахсе, ки каму беш ба Тоҷикистон ошно аст медонад. Вай яке аз муътабартарин ашхос миёни фарзонафарзандони миллати тоҷик ба шумор меравад.

Ғафуровро дар Русия аз ҳама бештар ҳамчун мудир ва асосгузори Пажуҳишгоҳи шарқшиносии Академияи илмҳои Русия мешиносанд. Ин пажуҳишгоҳ яке калонтарин маркази илму тадқиқот ба шумор мерафт, ба пажуҳиши кишварҳо ва халқҳои Осиё ва Африқои Шимолӣ машғул буд. Меҳнати ӯ дар ин Пажуҳишгоҳ беназир дониста мешавад.

Рушди Пажуҳишгоҳи шарқшиносӣ дар замони Ғафуров

Шарқшиносӣ ҳамеша зери таваҷҷуҳ қарор дошт, барои ҳамин Институти халқҳои Осиё, ки дар соли 1950 аз Ленинград ба Маскав кучонида шуда буд ва роҳбари он аз тарафи сарвари Иттиҳоди Шӯравӣ таъйин карда мешуд.

Дар миёни солҳои 50 маълум гардида буд, ки фаъолияти Институти Шарқшиносӣ на он қадар хуб аст. Фаъолияти онро зиёд интиқод мекарданд, ҳатто худи Ғафуров низ чандин маротиба аз фаъолияти на он қадар қобили қабулашон танқид карда буд. Ба гуфтаи академик Рибков дар он даврон мазҳакаомез ин гап анъана шуда буд: “Шарқ бедор шуду Институти шарқшиносӣ то ҳол хоб аст”.

Ҳамин тариқ Бобоҷон Ғафуровро, ки тайи 10 сол роҳбари аввали Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон буд мудири Институти шарқшиносӣ интихоб карда шуд.

Ғафуров тавонист дар як муддати кутоҳ вазъи пажуҳишгоҳро беҳтар гардонад. Аз фаъолияти ӯ як сол нагузашта бори аввал дар шаҳри Тошканд аввалин конфронсии илми иттиҳоди кишварҳо баргузор гардид.

Дар давоми як сол Ғафуров тавонист, ки шумораи кормандони Институтро аз 185 нафар ба 338 кас расонад.

Дар баробари ин вазъи молии институт беҳтар гаштан гирифту кормандонаш тез-тез ба хизматҳои илмӣ-амалӣ сафарбар гардидан гирифтанд.

Ғафуров сохтори дохилии Институти шарқшиносиро бо мақсади қавитар омӯхтани таъриху фарҳанги мамлакатҳои Шарқ мувофиқ гардонд. Дар назди Институт “Нашриёти адабиёти Шарқ” - ро ташкил намуд.

Аз ҷумла, 25 гурӯҳ корӣ (бахш) ташкил шуд (аз онҳо 3 гуруҳи корӣ дар Ленинград); 18 гурӯҳ дар 5 шуъбаи аз рӯи принсипи минтақавӣ фаъолияткунандаи мамлакатҳои Шарқи Араб, Шарқи Наздик ва Миёна, Ҳиндустон, Хитой, Шарқи Дур таъсис ёфт.

Дар давраи сарварии Б. Ғафуров шумораи кормандони илмии институт беш аз 9 баробар афзуда, соли 1977 ба 839 нафар расида буд.

Миёнаи солҳои 1950 нақшаи қабул ба шуъбаи аспирантураи институт аз 7 – 8 довталаб беш набуд. Б. Ғафуров ин нишондиҳандаро даҳ маротиба зиёд намуда, теъдоди қабули солонаро ба 70 – 80 нафар расонд.

 

Институт востоковедения в Москве
© Sputnik / Стас Этвеш
Институт востоковедения в Москве

Ҳамин тариқ Ғафуров тайи 21 сол пажуҳишгоҳро роҳбарӣ намуда то соли 1977, яъне вафоташ дар пешрафти он хидмат кардаааст.

“Мудирияти Ғафуров давраи беҳтарин дар таърихи Институти шарқшиносӣ мебошад”, - ёдовар мешавад филолог ва японшиноси машҳур Владимир Михайлович Алпатов.

Бобоҷон Ғафуров соли 1956 аз вазифаи Котиби аввали КМ ҲК Тоҷикистон озод ва директори Институти шарқшиносии АИ ИҶШС таъйин гардид. Барои Б. Ғафуров ин тавр тағйир ёфтани масъулияти хизматӣ чун атои тақдир ҳисоб меёфт, ҳарчанд то дар доираҳои илмӣ эътироф шудан вақт лозим буд.

Бояд гуфт, ки дар ҳамаи дастовардҳои даҳсолаи баъдиҷангии ҶШС Тоҷикистон (солҳои 1946 - 1956) Бобоҷон Ғафуров ҳамчун роҳбари вақти ҷумҳурӣ нақши бениҳоят бузургу ҳалкунанда дошт. Дар чунин вазъ аз рӯи мантиқи вобаста ба низоми давлатдории замон зарурати ба кори дигар гузарондани академик Бобоҷон Ғафуров пеш наомада буд, аммо ӯро ҳамчун шахси донишманд ҳамчун роҳбари як пажуҳишгоҳ таъйин намуданд.

Дарвоқеъ, ба ин вазифа таъйин намудани Б. Ғафуров ба даврае рост омад, ки зарурати бардоштани нуфузи ин маркази муҳими илмӣ дар доираҳои мақомоти ҳизбию давлатӣ торафт равшантар эҳсос мешуд. Зеро нуфузи Институти шарқшиносӣ дар арафаи директори он таъйин гардидани Б. Ғафуров то дараҷае пойин рафта буд, ки дар зинаҳои болоии роҳбарияти мамлакат, ҳатто масъалаи барҳам додани он ва ба зиммаи академияҳои ҷумҳуриявиву факултетҳои таърихи донишкадаю донишгоҳҳои олӣ вогузор шудани масоили илмии шарқшиносӣ пеш омада буд. Ба гуфтаи академик Е.М. Жуков дараҷаи омӯзиши масъалаҳои Шарқ аз талаботи замон тамоман қафо монда буд.

Дар кадом ҳолат қарор доштани Институти шарқшиносӣ ва ба кадом сатҳ расидани онро дар давраи роҳбарии Б. Ғафуров (1956 - 1977) ёддошту гузоришоти ҳамкорони ӯ, ки тамоми фаъолияти худро барои рушди ин равияи илмӣ бахшидаанд, то андозае равшан кардаанд.

Яке аз ҳамкорони Б.Ғафуров, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Г.К. Широков аз хизмати беҳамтои ӯ дар рушди шарқшиносӣ ёдовар шуда, чунин қайд кардааст: “Ба шарқшиносӣ омадани Б. Ғафуров барои таҳаввулоти ин соҳаи илм роҳи васеъ кушод. Ман махсус аз омадани ӯ ба Институти шарқшиносӣ не, балки аз шарқшиносӣ мегӯям. Чунки роҳбарӣ ба ин маркази калони илмӣ ва амалан таъсир гузоштан ба маҷаллаҳо ва нашриёт маънии роҳбарӣ намудан ба ҳамаи ин соҳаи илмро дошт”.

Маълум буд, ки барои тайёр кардани мутахассисони равияҳои нави илмие, ки Б. Ғафуров ба нақша гирифта буд, пойгоҳи мустаҳкам ташкил кардан лозим меомад. Аз ҷумла, доир ба давлатҳои нави аз мустамлика раҳо ёфтаву ба доираи таҳқиқот воридшуда, равияҳои илмии иқтисодиёт, сотсиология, сиёсатшиносӣ, забоншиносӣ ва ғайра на танҳо барои худи институт, инчунин, барои дигар марказҳои шарқшиносии Иттиҳоди Шӯравӣ мутахассисони соҳавӣ тайёр кардан зарур буд.

Аз ин рӯ, Б. Ғафуров барои зиёд намудани теъдоди аспирантон чораҷӯӣ намуда, бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла бо роҳи машварат бо мутасаддиёни банақшагирӣ ва маблағгузории давлатӣ дар як муддати кӯтоҳ теъдоди қабул ба аспирантураро ба маротиб зиёд намуд.

Академик Бободжан Гафуров, архивное фото
© Sputnik / В. Лаврищев
Академик Бободжан Гафуров, архивное фото

Дар давраи сарварии Б. Ғафуров шумораи кормандони илмии институт беш аз 9 баробар афзуда, соли 1977 ба 839 нафар расида буд. Маълум аст, ки бе ҷамъоварии маводи зарурӣ доир ба таъриху фарҳанги мамлакатҳои Шарқ таҳқиқоти ҷиддӣ пеш бурдан ғайриимкон буд. Ин заруратро ба назар гирифта, Б. Ғафуров бо ҳар восита дар солҳои 60 – 70 – уми асри гузашта ҳамасола ба хориҷа сафари илмӣ анҷом додани 120 - 140 нафар ходимони институтро таъмин менамуд.

“Тоҷикон” ва ё пешравӣ дар шарқшиносии ҷаҳонӣ

Бояд гуфт, ки бо нашри китоби “Тоҷикон” дар бораи таърих ва кӣ будани халқе бо номи тоҷик дар Осиёи Марказӣ Ғафуров ин милатро ба ҷаҳониён ошно кард.

Китоби “Тоҷикон”, ки дар соли 1972 нашр гардида буд то ҳол қимматашро гум накардааст. Дар ин китоб Ғафуров исбот кардааст, ки тоҷик милатест, ки фарҳангу тамаддунаш асрҳо пеш рушду нуму карда буданд.

Бояд гуфт, ки Бобоҷон Ғафуров ҳамчун таърихшинос, исломшинос рисолаҳои илмиии номзадӣ ва докторӣ ҳимоя карда буд.

Ӯ соли 1974 тариқи хидмати давлатӣ-илмӣ ба Арабистони Саудӣ сафар намуда хонаи Худоро зиёрат карда буд. Ӯ худро ҳоҷӣ низ меҳисобид.

457
Барчаспҳо:
Пажуҳишгоҳи рушди маориф, Маскав, Шарқи дур, тоҷикон, Бобоҷон Ғафуров, Тоҷикистон
Мавзуҳо:
Таърихи Тоҷикистон дар харитаи Маскав (22)
Тахмина Бахронова

Баҳронова: ба сабаби вируси корона дар шаҳри Душанбе дархост ба такси 60 дарсад коҳиш ёфт

765
(Таҷдидшуда 14:17 26.05.2020)
Таҳмина Баҳронова, роҳбари ширкати Atlas Taxi гуфт, чӣ тавр вируси корона ба кори таксиҳои шаҳри Душанбе хисорот ворид кардааст

Ба гуфтаи Баҳронова пас аз 20 март ба далели баста шудани роҳҳо, шумори дархостҳо ба такси коҳиш ёфтааст. Ниёз ба такси пас аз эълони Ситоди ҷумҳуриявӣ дар бораи вуҷуди коронавирус дар Тоҷикистон якбора ба маротиб коҳиш ёфт.   

“Аксари ширкатҳо комилан ба фаъолияти фосилавӣ гузаштанд. Кори макотибу донишгоҳҳо дар шаҳри Душанбе низ қатъ шуд. Ин ҳама ба кори таксиҳо таъсир гузошт. Дархостҳо тақрибан 60 дарсад коҳиш ёфт. Ин раванд миёни тамоми ширкатҳои пойтахт мушоҳида мешавад. Ронандаҳое, ки аз бонкҳо қарздор буданд, зарари ҷиддӣ диданд. Аксари онҳо мошинҳои харидаи худро ба фурӯш гузоштанд, то аз ин вазъи мушкил роҳи наҷот пайдо кунанд”, - гуфт роҳбари ширкати Atlas Taxi Таҳмина Баҳронова ба Sputnik Тоҷикистон.

 

Бахронова: из-за коронавируса заказы такси упали на 60% по всему Душанбе

Вай таъкид дошт, ки дар шароити пандемия таксиҳо ба расонидани маводи ғизоӣ даст заданд, ки қаблан ин хизматрасонии иловагӣ ба шумор мерафт ва пардохти ҳаққи хизмати он алоҳида ҳисоб мешуд.

“Ҳоло ба ҳама чизе лозим аст ва сокинон ба якдигар ҳар лавозимоте мефиристанд. Аз доруворӣ то либоса интиқол медиҳем. Ҳоло мо танҳо пули хатсайро ҳисобу китоб мекунем”, -  илова кард Баҳронова.

Роҳбари Atlas Taxi зикр кард, ки ширкат ронандаҳои худро бо ниқоб ва маводҳои антисептикӣ пурра таъмин менамояд. Ҳамчунин ширкат таксиҳои худро ҳамарӯза дезинфексия ё безарар мекунад.    

Баҳронова қайд кардааст, ки пандемия дар Тоҷикистон чанд моҳи дигар тӯл мекашад ва ба ҳамин хотир ширкат бо маркетологҳо барои ҷори намудани хизматрасониҳои нав гуфтушунид дорад.

765
Барчаспҳо:
дархост, такси, роҳбар, ширкат, хисорот, Душанбе, вирус
Посол Таджикистана в Москве Имомуддин Сатторов

Сатторов гуфт чӣ тавр дар Русия ба шаҳрвандони Тоҷикистон кумак мерасонанд

799
(Таҷдидшуда 13:10 24.05.2020)
Сафири Тоҷикистон дар Русия дар суҳбат бо Sputnik Тоҷикистон тавзеҳ дод, ки чигуна ба шаҳрвандони ҷумҳурӣ, ки дар Русия кору зиндагӣ мекунанд кумак расонида мешавад

Ба гуфтаи Имомуддин Сатторов, сафири Тоҷикистон дар Русия таъкид кард, ки сафорат тариқи аъзои шурои ҷамъиятӣ дар бораи ниёзмандон ба кумак иттилоъ гирифта, ба онҳо ёрӣ мерасонад.  

Сатторов илова кард, ки мубодилаи маълумот бо беш аз 90 созмони ҷамъиятиву диаспора ба роҳ монда шудааст.

“Сухан дар бораи ҳазорҳо нафар меравад, ки ба онҳо дар Маскав ва дигар минтақаҳои Русия кумак росонида шудааст. Соҳибкороне ҳастанд, ки аз ифшои номашон худдорӣ мекунанд. Кумаки онҳо ба даҳҳо ҳазор нафар дастрас шудааст”, - гуфт сафир.

 

Сатторов рассказал, как помогают гражданам Таджикистана в России

 

Инчунин Сатторов қайд кард, ки дар Русия ва Тоҷикистон ташкилотҳое ҳастанд, ки барои расонидани кумак аз сафорат рӯйхати шахсони ниёзмандро талаб мекунанд. Онҳо худашон ба ниёзмандон кумаки молӣ мерасонанд.

“Бо ёрии сафорат Тоҷикистон дар Русия давоми ду моҳ, маводи ғизоиро тақсим кардем. Сухан дар бораи беш аз се ҳазор нафар меравад, ки бевосита тариқи сафорат ба ин кумакҳо дастрасӣ пайдо карданд”, - гуфт сафир.

Дар ҳамин ҳол, Сатторов зикр кард, сафорат ҳеҷ гоҳ ва дар ягон ҷой кори хайрашро эълон намекунад, дар ҳоле, ки ин кор ҳамарӯза идома дорад. 

799
Барчаспҳо:
зиндагӣ, шаҳрвандон, кумак, Русия, сафири Тоҷикистон
Мавзуҳо:
Пайомадҳои COVID-19 дар Тоҷикистон ва ҷаҳон
Девочка плачет, архивное фото

"Фарзандбезор нестам": модари кӯдаконе, ки аз дасти падар озор медиданд, наздашон меояд

0
(Таҷдидшуда 16:34 27.05.2020)
Модари ду кӯдаке, ки аз дасти падари худ латукӯб мешуданд, мегӯяд ба Русия танҳо ба хотири пул кор кардан ва соҳиби як сарпаноҳ шудан бо ҳамсар ва фарзандони худ дошт

ДУШАНБЕ, 27 май — Sputnik. Диловар Сафаров блогери тоҷик ахиран бо модари кӯдаконе, ки аз ҷониби падари худ кӯфта мешуданд, ҳамсӯҳбат шуд. Модари ин ду дӯстрӯяк мегӯяд, аз пайи харид кардани чипта аст ва агар имкон пайдо кунад, фавран ба Тоҷикистон бармегардад ва кӯдаконашро бозпас мегирад.

"Ман модари фарзандбезор нестам. Ман худ аз падару модарам ятим мондам ва кӯдакони худро бесоябон намемонам", - мегӯяд ӯ.

Модари ин ду тифли бегуноҳ бо овози ларзону гирён қисса намуд, ки дар хонаи шавҳари худ ҳарчанд ғуломвор хизмат мекард, аммо пайваста аз ҷониби ҳамсар ва хушдомани худ озор медид.

"Пас аз он ки ҳамсари ман бо содир намудани ҷинояте пушти панҷара рафт, ман бо маслиҳати хушдоманам ба муҳоҷират рафтам", - гуфт модари кӯдакон.

Ба гуфтаи ӯ, фарзандони худро танҳо ба хотири таъмин кардани онҳо бо хонаи зист тарк кард.

Аммо дар 1 солу чор моҳе, ки аз назди кӯдакони худ дур буд, тамоми маблағи коркардаи худро бо таҳдиди падари фарзандонаш ба ӯ ирсол мекард.

Ба нақли ӯ, ҳамсараш фарзандони кӯчаки худро мавриди латукӯб қарор медод ва ин лаҳзаҳоро навор бардошта ба вай мефиристод.

"Таҳдид мекард, то маблағ фиристам ва кӯдаконам беозор монанд".

Қаблан Диловар Сафаров бо хушдоман ва ду кӯдаки ин модар ҳамсӯҳбат шуда буд ва фарзандони ӯ ба такрор мегуфтанд, ки "додомон хуб аст ва моро намезанад".

Аммо модари кӯдакон бар ин назар аст, ки онҳоро тарсонданд ва аз тарси ҷони кӯчаки худ ҳама чизро рад мекарданд.

"Ман бармегардам ба назди кӯдаконам. Онҳо бо дидани ман қувват мегиранд ва тарс низ аз қалби онҳо дур мешавад. Он замон ҳама чизро ба ман такроран қисса мекунанд".

Номбурда ба тамоми мардуми Тоҷикистон барои бетараф набудани онҳо дар қиболи тақдири ду кӯдакаш изҳори миннатдорӣ намуд ва умед баст, ки дар наздиктарин фурсат ба Тоҷикистон бармегарад ва ҳама чизро равшану возеҳ ба мардум мерасонад.

0