Тканное панно с изображением Бободжана Гафурова в институте востоковедения

Бобоҷон Ғафуров ва нақши ӯ дар рушди Институти шарқшиносӣ дар шаҳри Маскав

474
(Таҷдидшуда 14:06 11.09.2019)
Бобоҷон Ғафуров – шарқшинос ва шахсияти маъруфи тоҷик дар пажиҳушу гироиши илмии даврони Шӯравӣ навовариҳои беназир анҷом дода, андешаи ҷомеаи ҷаҳониро нисбати тоҷикону Тоҷикистон дигар намуд

ДУШАНБЕ, 11 сен - Sputnik. Номи Бобоҷон Ғафуровро ҳар як шахсе, ки каму беш ба Тоҷикистон ошно аст медонад. Вай яке аз муътабартарин ашхос миёни фарзонафарзандони миллати тоҷик ба шумор меравад.

Ғафуровро дар Русия аз ҳама бештар ҳамчун мудир ва асосгузори Пажуҳишгоҳи шарқшиносии Академияи илмҳои Русия мешиносанд. Ин пажуҳишгоҳ яке калонтарин маркази илму тадқиқот ба шумор мерафт, ба пажуҳиши кишварҳо ва халқҳои Осиё ва Африқои Шимолӣ машғул буд. Меҳнати ӯ дар ин Пажуҳишгоҳ беназир дониста мешавад.

Рушди Пажуҳишгоҳи шарқшиносӣ дар замони Ғафуров

Шарқшиносӣ ҳамеша зери таваҷҷуҳ қарор дошт, барои ҳамин Институти халқҳои Осиё, ки дар соли 1950 аз Ленинград ба Маскав кучонида шуда буд ва роҳбари он аз тарафи сарвари Иттиҳоди Шӯравӣ таъйин карда мешуд.

Дар миёни солҳои 50 маълум гардида буд, ки фаъолияти Институти Шарқшиносӣ на он қадар хуб аст. Фаъолияти онро зиёд интиқод мекарданд, ҳатто худи Ғафуров низ чандин маротиба аз фаъолияти на он қадар қобили қабулашон танқид карда буд. Ба гуфтаи академик Рибков дар он даврон мазҳакаомез ин гап анъана шуда буд: “Шарқ бедор шуду Институти шарқшиносӣ то ҳол хоб аст”.

Ҳамин тариқ Бобоҷон Ғафуровро, ки тайи 10 сол роҳбари аввали Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон буд мудири Институти шарқшиносӣ интихоб карда шуд.

Ғафуров тавонист дар як муддати кутоҳ вазъи пажуҳишгоҳро беҳтар гардонад. Аз фаъолияти ӯ як сол нагузашта бори аввал дар шаҳри Тошканд аввалин конфронсии илми иттиҳоди кишварҳо баргузор гардид.

Дар давоми як сол Ғафуров тавонист, ки шумораи кормандони Институтро аз 185 нафар ба 338 кас расонад.

Дар баробари ин вазъи молии институт беҳтар гаштан гирифту кормандонаш тез-тез ба хизматҳои илмӣ-амалӣ сафарбар гардидан гирифтанд.

Ғафуров сохтори дохилии Институти шарқшиносиро бо мақсади қавитар омӯхтани таъриху фарҳанги мамлакатҳои Шарқ мувофиқ гардонд. Дар назди Институт “Нашриёти адабиёти Шарқ” - ро ташкил намуд.

Аз ҷумла, 25 гурӯҳ корӣ (бахш) ташкил шуд (аз онҳо 3 гуруҳи корӣ дар Ленинград); 18 гурӯҳ дар 5 шуъбаи аз рӯи принсипи минтақавӣ фаъолияткунандаи мамлакатҳои Шарқи Араб, Шарқи Наздик ва Миёна, Ҳиндустон, Хитой, Шарқи Дур таъсис ёфт.

Дар давраи сарварии Б. Ғафуров шумораи кормандони илмии институт беш аз 9 баробар афзуда, соли 1977 ба 839 нафар расида буд.

Миёнаи солҳои 1950 нақшаи қабул ба шуъбаи аспирантураи институт аз 7 – 8 довталаб беш набуд. Б. Ғафуров ин нишондиҳандаро даҳ маротиба зиёд намуда, теъдоди қабули солонаро ба 70 – 80 нафар расонд.

 

Институт востоковедения в Москве
© Sputnik / Стас Этвеш
Институт востоковедения в Москве

Ҳамин тариқ Ғафуров тайи 21 сол пажуҳишгоҳро роҳбарӣ намуда то соли 1977, яъне вафоташ дар пешрафти он хидмат кардаааст.

“Мудирияти Ғафуров давраи беҳтарин дар таърихи Институти шарқшиносӣ мебошад”, - ёдовар мешавад филолог ва японшиноси машҳур Владимир Михайлович Алпатов.

Бобоҷон Ғафуров соли 1956 аз вазифаи Котиби аввали КМ ҲК Тоҷикистон озод ва директори Институти шарқшиносии АИ ИҶШС таъйин гардид. Барои Б. Ғафуров ин тавр тағйир ёфтани масъулияти хизматӣ чун атои тақдир ҳисоб меёфт, ҳарчанд то дар доираҳои илмӣ эътироф шудан вақт лозим буд.

Бояд гуфт, ки дар ҳамаи дастовардҳои даҳсолаи баъдиҷангии ҶШС Тоҷикистон (солҳои 1946 - 1956) Бобоҷон Ғафуров ҳамчун роҳбари вақти ҷумҳурӣ нақши бениҳоят бузургу ҳалкунанда дошт. Дар чунин вазъ аз рӯи мантиқи вобаста ба низоми давлатдории замон зарурати ба кори дигар гузарондани академик Бобоҷон Ғафуров пеш наомада буд, аммо ӯро ҳамчун шахси донишманд ҳамчун роҳбари як пажуҳишгоҳ таъйин намуданд.

Дарвоқеъ, ба ин вазифа таъйин намудани Б. Ғафуров ба даврае рост омад, ки зарурати бардоштани нуфузи ин маркази муҳими илмӣ дар доираҳои мақомоти ҳизбию давлатӣ торафт равшантар эҳсос мешуд. Зеро нуфузи Институти шарқшиносӣ дар арафаи директори он таъйин гардидани Б. Ғафуров то дараҷае пойин рафта буд, ки дар зинаҳои болоии роҳбарияти мамлакат, ҳатто масъалаи барҳам додани он ва ба зиммаи академияҳои ҷумҳуриявиву факултетҳои таърихи донишкадаю донишгоҳҳои олӣ вогузор шудани масоили илмии шарқшиносӣ пеш омада буд. Ба гуфтаи академик Е.М. Жуков дараҷаи омӯзиши масъалаҳои Шарқ аз талаботи замон тамоман қафо монда буд.

Дар кадом ҳолат қарор доштани Институти шарқшиносӣ ва ба кадом сатҳ расидани онро дар давраи роҳбарии Б. Ғафуров (1956 - 1977) ёддошту гузоришоти ҳамкорони ӯ, ки тамоми фаъолияти худро барои рушди ин равияи илмӣ бахшидаанд, то андозае равшан кардаанд.

Яке аз ҳамкорони Б.Ғафуров, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор Г.К. Широков аз хизмати беҳамтои ӯ дар рушди шарқшиносӣ ёдовар шуда, чунин қайд кардааст: “Ба шарқшиносӣ омадани Б. Ғафуров барои таҳаввулоти ин соҳаи илм роҳи васеъ кушод. Ман махсус аз омадани ӯ ба Институти шарқшиносӣ не, балки аз шарқшиносӣ мегӯям. Чунки роҳбарӣ ба ин маркази калони илмӣ ва амалан таъсир гузоштан ба маҷаллаҳо ва нашриёт маънии роҳбарӣ намудан ба ҳамаи ин соҳаи илмро дошт”.

Маълум буд, ки барои тайёр кардани мутахассисони равияҳои нави илмие, ки Б. Ғафуров ба нақша гирифта буд, пойгоҳи мустаҳкам ташкил кардан лозим меомад. Аз ҷумла, доир ба давлатҳои нави аз мустамлика раҳо ёфтаву ба доираи таҳқиқот воридшуда, равияҳои илмии иқтисодиёт, сотсиология, сиёсатшиносӣ, забоншиносӣ ва ғайра на танҳо барои худи институт, инчунин, барои дигар марказҳои шарқшиносии Иттиҳоди Шӯравӣ мутахассисони соҳавӣ тайёр кардан зарур буд.

Аз ин рӯ, Б. Ғафуров барои зиёд намудани теъдоди аспирантон чораҷӯӣ намуда, бо роҳҳои гуногун, аз ҷумла бо роҳи машварат бо мутасаддиёни банақшагирӣ ва маблағгузории давлатӣ дар як муддати кӯтоҳ теъдоди қабул ба аспирантураро ба маротиб зиёд намуд.

Академик Бободжан Гафуров, архивное фото
© Sputnik / В. Лаврищев
Академик Бободжан Гафуров, архивное фото

Дар давраи сарварии Б. Ғафуров шумораи кормандони илмии институт беш аз 9 баробар афзуда, соли 1977 ба 839 нафар расида буд. Маълум аст, ки бе ҷамъоварии маводи зарурӣ доир ба таъриху фарҳанги мамлакатҳои Шарқ таҳқиқоти ҷиддӣ пеш бурдан ғайриимкон буд. Ин заруратро ба назар гирифта, Б. Ғафуров бо ҳар восита дар солҳои 60 – 70 – уми асри гузашта ҳамасола ба хориҷа сафари илмӣ анҷом додани 120 - 140 нафар ходимони институтро таъмин менамуд.

“Тоҷикон” ва ё пешравӣ дар шарқшиносии ҷаҳонӣ

Бояд гуфт, ки бо нашри китоби “Тоҷикон” дар бораи таърих ва кӣ будани халқе бо номи тоҷик дар Осиёи Марказӣ Ғафуров ин милатро ба ҷаҳониён ошно кард.

Китоби “Тоҷикон”, ки дар соли 1972 нашр гардида буд то ҳол қимматашро гум накардааст. Дар ин китоб Ғафуров исбот кардааст, ки тоҷик милатест, ки фарҳангу тамаддунаш асрҳо пеш рушду нуму карда буданд.

Бояд гуфт, ки Бобоҷон Ғафуров ҳамчун таърихшинос, исломшинос рисолаҳои илмиии номзадӣ ва докторӣ ҳимоя карда буд.

Ӯ соли 1974 тариқи хидмати давлатӣ-илмӣ ба Арабистони Саудӣ сафар намуда хонаи Худоро зиёрат карда буд. Ӯ худро ҳоҷӣ низ меҳисобид.

474
Барчаспҳо:
Пажуҳишгоҳи рушди маориф, Маскав, Шарқи дур, тоҷикон, Бобоҷон Ғафуров, Тоҷикистон
Мавзуҳо:
Таърихи Тоҷикистон дар харитаи Маскав (22)
Дмитрий Гусев

Коршинос гуфт, ки мушкилии харидории газ аз Ӯзбекистон барои Тоҷикистон дар чист

254
(Таҷдидшуда 17:51 12.09.2020)
Оё Тоҷикистон ва Ӯзбекистон метавонанд созишномаи нави энергетикӣ ба имзо расонанд? Ба ин суол коршиноси рус, муовини роҳбари Иттиҳоди сӯзишвории мустақил, мудири кулли ICON Trading Дмитрий Гусев посух гуфт.

Ширкати газрасони Тоҷикистон имконияти таъмини аҳолиро бо гази табиӣ тавассути вориди газ аз Ӯзбекистон баррасӣ мекунад. 

Гусев рассказал, что мешает Таджикистану закупать газ у Узбекистана

Саволи асосӣ ин аст, ки арзиши газе ки аз кишвари ҳамсоя ворид мешавад, чигуна хоҳад буд.

Омили иқтисодие нест, ки тавонад ба нархгузории гази Ӯзбекистон таъсир расонад, ин танҳо қарори сиёсӣ аст, гуфт дар сӯҳбат бо Sputnik Тоҷикистон  коршиноси рус, муовини роҳбари Иттиҳоди сӯзишвории мустақил, мудири кулли ICON Trading Дмитрий Гусев.

Воридоти газро наметавон на бо интиқоли об ва на бо мубодила вобаста кард, мегӯяд коршиноси рус.

Гусев таъкид кард, ки Тоҷикистон ва Ӯзбекистон бояд ба созиши оқилона азм кунанд.

"Беҳтарин тасмиме, ки метавон аз ин ду кишвар интизор шуд, ин ташкили комиссия ва ё идораест, ки ба шартҳои интиқоли газ машғул хоҳад шуд. Ҳамин тавр, арзиши газро низ метавон муайян кард", - гуфт Гусев.

Коршинос афзуд, ки тамоми тобишҳои техникӣ аз маблағ ва набудани мутахассисони кофии техникӣ вобаста аст.

Коршинос таъкид кард, ки дар гуфтушунидҳо вазифаи асосии Тоҷикистон наздик кардани арзиши харидории газ ба фурӯш ба аҳолӣ мебошад, зеро бақия аз ҳисоби буҷаи давлат рӯпӯш хоҳад шуд.

Баъди “гушмол”- и мақомот нархи газ дар Тоҷикистон поён рафтааст

254
Обсуждение хода работы группы «6+2» с Ахмад Шахом Масудом. Северная провинция Тахар, июнь 1998 года

Ёди Давлат Усмон аз вохӯриҳо бо Масъуд: суҳбат аз Тоҷикистон, Ҳикматёр, хости ИМА ва марг

1861
(Таҷдидшуда 17:22 09.09.2020)
19 сол пеш, 9 сентябри соли 2001 Аҳмадшоҳи Масъуд, фармондеҳи Ҷабҳаи муқовимати Афғонистон, аз сӯи ду террористи араб, ки дар либоси рӯзноманигор ба мусоҳиба омада буданд, террор шуд

ДУШАНБЕ, 9 сен — Sputnik. Дар ин миён даҳҳо китобу матлабу филми мустанад аз ин ҳодиса нашр шуда, имрӯзҳо низ мешаванд. Ҳамсуҳбати Sputnik Тоҷикистон нафарест, ки борҳо бо фармондеҳ Масъуд мулоқот карда, то охири умр бо ӯ тамос доштааст.

Давлат Усмон, яке аз раҳбарони собиқ Иттиҳоди неруҳои мухолифин, собиқ муовини сарвазир ва вазири иқтисоди Тоҷикистон аз соли 1992 то 1996 дар сафи мухолифин ва муҳоҷирини тоҷик дар Афғонистон буд. Ӯ нафари робити ИНОТ бо Аҳмадшоҳи Масъуд, он замон вазири дифоъи Афғонистон ба шумор мерафт.

Sputnik Тоҷикистон дар оғоз аз мулоқоти нахусташ бо Масъуд пурсид.

- Моҳи декабри соли 1992 буд. Ман минҳайси муовини сарвазири Тоҷикистон барои ширкат дар ҷаласаи созмони Конфронси кишварҳои исломӣ дар шаҳри Ҷиддаи Арабистони Саудӣ қарор доштам. 2 декабри соли 1992 мо Тоҷикистонро узви ин созмон кардем. Аммо вазъи Тоҷикистон муташанниҷ буд. Дар ҳамон Саудӣ расонаҳои ҷаҳонӣ гузориш медоданд, ки дар ҷануби Тоҷикистон ҷангҳо шиддат ёфта, мардум ба Афғонистон фирор мекунанд. Ин вазъ бозгашти ман ба Душанберо низ ғайримумкин месохт. Ба ин натиҷа расидам, ки тариқи Эрону Покистон ба Афғонистон ва аз он ҷо ба Бадахшони Тоҷикистон биравам. Кобул омадам. Маро раисҷумҳури Афғонистон марҳум Устод Раббонӣ қабул кард. Дар анҷоми мулоқот ба ман гуфт, ки бояд як нафари дигарро ҳам бинам. Номашро нагирифт. Фикр кардам, ягон нафари хос ва масъули равобит бо мост.

Мавзолей Ахмада шах Масуда в Панджшерском ущелье
Aleksandr Khrolenko
Мавзолей Ахмада шах Масуда в Панджшерском ущелье

Ҳамон шаб маро ба виллаҳои Вазир Акбархон бурданд. Тақрибан соатҳои 9 то 10 – и шаб марҳум Аҳмадшоҳи Масъуд омад. Ӯ аз ман хост, ки буҳрони Тоҷикистонро қисса кунам. Ду соат шарҳ додам. Бояд бигӯям, ки дар умрам бори аввал чунин инсонеро медидам: бо диққат гӯш кард ва ягон бор гапамро набурид! Соат 3 – и субҳ шуд. Гуфт, суҳбатро фардо идома медиҳем. Рафт...

Ҳикматёр, Усома ибни Лодан ва Мулло Умар дар бораи Масъуд

- Решаи мухолифатҳои Аҳмадшоҳ Масъуду Гулбуддин Ҳикматёр дар чӣ буд?

- Ин мухолифат ҳам ҷанбаи қавмӣ ва ҳам шахсӣ дошт. Ман бо Ҳикматёр чанд маротиба мулоқот доштам. Ӯ касеро болотар аз худ намедид. Мехост дар миёни раҳбарони Афғонистон нафари якум бошад. Масъуд як шахсияти қавӣ буд. Ҳатто дар бархе ҷиҳот аз Ҳикматёр бартарӣ дошт. Аз ин хотир, Ҳикматёр ӯро як монеаи ҷиддӣ дар роҳи расидан ба аҳдофаш медонист.

- Усома ибни Лодан ва Мулло Умар, раҳбарони собиқи “Ал – қоида” – ву “Толибон” (гурӯҳҳои террористии маманӯъ дар қаламрави Русия) дар бораи Масъуд чӣ назар доштанд?

- Афроди “Ал-қоида” дар роҳи Пешовар-Кобул моро нигаҳ доштанд ва назди Усома ибни Лодан бурданд, ки дар Ҷалолобод буд. Ӯ аз мо – ману Муҳаммадшариф Ҳимматзода, яке аз роҳбарони қаблии ИНОТ хост, ки ба ӯ пайвандем, аммо мо гуфтем, ки ба ҳеҷ як нерӯ намепайвандем ва ба ватан бармегардем. Дар бораи Масъуд ҳарфе назадем. Аммо худ шоҳидед, ки Масъуду ибни Лодан дар ду сангари муқобил буданд ва якдигарро аслан қабул накарданд. Ҳоло собит шудааст, ки террори Масъудро маҳз аъзои “Ал-қоида” анҷом доданд.

Портрет Ахмад Шаха Масуда на одной из улиц в Кабуле
© Sputnik / Валерий Мельников
Портрет Ахмад Шаха Масуда на одной из улиц в Кабуле

Бо Мулло Умар як суҳбат доштем. Толибон боре дар фазои Ҳирот тайёраи мо – раҳбарони мухолифини тоҷикро, ки аз Теҳрон ба Толиқон бармегаштем, нигаҳ дошта, маҷбур ба замин нишонданд. Ҳайатро ба Қандаҳор бурданд. Мулло Умар моро дар фурудгоҳ қабул кард. Аммо танҳо ману марҳум устод Нурӣ, раҳбари мухолифини тоҷикро пазируфт. Суҳбат дар дохили мошини ӯ сурат гирифт. Устод Нурӣ аз Мулло Умар хост, ки бо Масъуд сулҳ кунад, чун ӯву Раббонӣ, Сайёф ва дигарон ҳама раҳбари ҷиҳодиянд, кофир нестанд, гузашта аз ин, мавқеияти Толибон ҳам қавӣ аст. Мулло Умар ба “Калашников”- и дасташ ишора кард ва гуфт: “Мулло соҳиб, дар Афғонистон ана ин ҳамаро ҳал мекунад!” Мулло Умар бо Масъуд меҷангид, аммо ба Масъуд ҳамчун шахсият эҳтиром дошт.

- Масъуд дар бораи Ҳикматёр, Мулло Умар ва Усома ибни Лодан чӣ мегуфт?

- Масъуд аҷаб инсоне буд. Агар аз ягон рафиқ, дӯст ё ҳамкораш мепурсидӣ, кӯтоҳ мегуфт, одами хубест. Дигар ягон чӣ намегуфт. Аммо дар бораи ашхосе, ки эҳтиром надошт, ҳеҷ вақт изҳори назар намекард. Намегуфт, ки Ҳикматёр, Усома ё Мулло Умар одами баданд. Ёд надорам, ки Масъуд нафареро паст зада ё бад гуфта бошад.

Бубинед, ҳеч вақт мушкилотеро, ки дар дохили Афғонистон дошт, бо мо матраҳ намекард. Ба муносибатҳои мо бо Ҳикматёру Толибон ва дигар рақибонаш кор надошт, балки истиқбол мекард. Мегуфт, кори оқилона аст, ки ба бадбахтиҳои мо ҳамроҳ нашавед.

 “Миллатгаро”, “Агенти КГБ”, “дастнишондаи Эрон”...

- Масъудро мухолифонаш як миллатгаро мехонанд, ки чун тоҷик буд, мехост тоҷиконро ба қудрат расонад. Оё чунин буд?

- Масъуд бар ақида ва арзишҳои динӣ ё мазҳабиаш арҷ мегузошт. Дар дини ислом қавм матраҳ нест. Масъуд як шахсеро дар раъси Афғонистон дидан мехост, ки тафаккури миллӣ, умумиафғонистонӣ дошта ва ботақво бошад. Фарқ надошт, ки ин нафар аз кадом қавм аст. Ӯ ҳукуматеро мехост, ки мардум онро қабул кунад ва таҳти нуфузи кишварҳои хориҷӣ набошад. Толибонро ҳам ба маҳзи ин, ки як нерӯи покистонӣ буданд, қабул надошт.

- Масъудро “агенти КГБ” ё “дастнишондаи Эрон” мехонданд, чун бо Русияву Эрон кор мекард. Инро чӣ гуна арзёбӣ мекунед?

- Масъуд, содда гӯем, агент ё дастнишондаи Афғонистону мардумаш буд. Аз моҳи январ то апрели соли 1993 дар се-чор ҷаласаи Масъуд, ки ба масъалаҳои сиёсати дохилӣ ихтисос ёфта буд, ҳамчун нозир ширкат доштам. Дидгоҳи ӯро хуб медонистам.

Амрико, Покистон, кишварҳои Халиҷ бо овардани Толибон (гурӯҳи мамнӯъ дар қаламрави Русия) ба саҳнаи Афғонистон амалан ба канор задани Масъуд остин бар заданд. Онҳо ҳукумати Раббонии тоҷикро қабул накарданд. Масъуд маҷбур буд, ки бо Русияву Эрон ва Ҳинд канор ояд. Ахириҳо низ дар ин ҷанги ниёбатӣ ба Масъуд ниёз доштанд.

Русияву Амрико, Саудиву Эрон, Ҳинду Покистон дар ҳар куҷое, ки имкон дорад, дар рақобат буданду ҳастанд. Масъуд мегуфт, бо ҳар қудрате, ки озодиву иззати Афғонистонро эҳтиром мекунад, ҳамкорӣ хоҳад кард.

Дар ёд дорам, соли 1995 вақте ки Кобул дар дасти Масъуд буд, вазири амнияти Арабистони Саудӣ Туркӣ Файсал омад. Масъуд ба ӯ гуфт, ки тамоми ҷараёнҳои сиёсӣ, аз ҷумла Ҳикматёрро қабул хоҳад дошт, ба шарте Арабистони Саудӣ аз дахолати Покистон дар умури Афғонистон ҷилавгирӣ кунад. Возеҳ аст, ки ӯ мехост худи мардуми Афғонистон сарнавишташро таъйин кунад, на як гуруҳи дастнишондаи кишварҳои хориҷӣ.

"Хоҳиши мақомдори ИМА аз Масъуд ва посухи ӯ: муқобилатон меҷангам"

- Назари Масъуд ба сиёсатҳои Амрико дар Афғонистонро чӣ буд?

- Боре дар Қасри Истолиф будем. Масъуд як-ду рӯзи қабл бо Робин Рафаэл, ёрдамчии вазири корҳои хориҷии Амрико дар ҳамин қаср мулоқот карда буд. Хеле эҳсосӣ ба назар мерасид. Пурсидам, ки чӣ иттифоқ афтода? Вай бадоҳатан гуфт: “Амрикоиҳо хуб беҳаё будаанд. Хонум Рафаэл мегӯяд, ки шумо бояд аз қудрат канор равед! Бигзоред, ки мо дар Афғонистон як ҳукумати технократҳоро созем. Гуфтам, аҷаб, магар мо миллат нестем? Ин қадар сол барои чӣ мубориза бурдем? Хуб, мо демократияро, ки мегӯед, қабул дорем. Ҳизбҳои сиёсиро озод гузоред, бигзор, мардуми Афғонистон интихоб кунад. Моро қабул накард, халос! Номзадатонро биёред. Аммо фақат интихобот шавад. Шумо обрӯву иззату шарафи моро паст назанед. Пул партоед, ки номзади шумо пирӯз, раисҷумҳури Афғонистон шавад. Агар мардум интихоб кард, мо ӯро қабул дорем”.

Хеле бо ҳарорат гап мезад. Гуфт, вақте Рафаэл аз мавқеи зӯриву таҳдид сӯҳбат кард, ғурурам баланд рафт ва гуфтам, ки шумо дар Афғонистон ягон кор карда наметавонед. Ангушти ишоратиро ба сӯяш карда, гуфтам: “Агар тамоми артиши Амрикоро биёред, ман муқобилатон меҷангам!“

Сипас Масъуд ҳамон кулоҳашро аз сар мегираду пешаш партофта мегӯяд, ки агар ба андозаи ҳамин кулоҳ хоки Афғонистон монад, як поямро он ҷо гузошта, ба як пой бо шумо меҷангам. Пас аз ин мулоқот хотири Масъуд аз Амрико ҷамъ шуда буд.

- Амрико аз Масъуд мехост, ки ба Толибон таслим шавад?

Флаг 217 корпуса афганской национальной армии Памир
пресс-центр 217 корпуса афганской национальной армии "Памир"

- На, аз Масъуд мехостанд, ки ҳукуматро на ба Толибон, балки ба худи амрикоиҳо супоранд! Гуфта буданд, мо ҳукумати худро месозем.

- Амрико ҳам ҷиддан Масъудро намехост, аммо имрӯз бо Толибон сулҳ кард. Фикр мекунед, чаро?

- Ман ҳамон лаҳза ба Масъуд гуфта будам, ки Омир Соҳиб, ин амрикоиҳо, он тавр ки кушоду равшан ва бо эҳсос гуфтед, метавонанд ба Шумо зарари физикӣ расонанд, бояд рӯйрост намегуфтед. Хандид.

Амрикоиҳо бо ҳамон артиши Масъуд тавонистанд пой ба хоки Афғонистон ниҳанд. Аммо таври маълум, онҳо як сиёсати масъудзудоиро ба дасти чӣ расад ҳукуматҳои дастнишондаи худ, ҳатто бозмондагони Масъуд ба роҳ андохтанд. Ин ки чаро муваффақ нашуданд, баҳси дигар аст. Аммо сулҳи Амрико бо Толибон (гурӯҳи мамнӯъ дар қаламрави Русия) ба ҷуз ҳифзи ҷанг ва идомаи мудирияти буҳрон чизи дигаре нест. Агар ба Масъуд кӯмак мекарданд, воқеан, дар Афғонистон сулҳу субот барқарор мешуд. 

Як баҳси оддӣ нест...

- Чӣ фикр доред, пушти террори Масъуд киҳо меистанд?

- Террори Масъуд, ки мегӯянд, аз сӯи “Ал-қоида” – ву (гурӯҳи террористии мамнӯъ дар қаламрави Русия) созмони истихборотии Покистон, ҳатто Толибон анҷом шудааст, як баҳси оддӣ нест. Худ ба ҳаводиси баъди марги ӯ бингаред. Ӯро ба шаҳодат расонданду ду рӯз пас ҳаводиси Ню-йорк иттифоқ афтоданд ва як моҳ нагузашта, низомиёни амрикоӣ дар соҳилҳои Уқёнуси Ҳинд буданду ҳайатҳояшон дар кӯчаҳои пойтахтҳои Осиёи Марказӣ. Моҳи ноябри ҳамон сол ҳукумати Толибон суқут кард. Ин ҳама таҳаввулот дар як муддати хеле кӯтоҳ рух дод ва Амрико дар минтақа ҷойи пой пайдо кард. Агар Масъуд мебуд, ин ҳама иттифоқ намеафтид. Пушти тарҳи террори ӯ созмонҳои истихборотии даҳҳо кишвар қарор доранд, ки рӯзе таърих ҳамаро рӯи об хоҳад баровард.

- Масъуд чӣ инсоне буд?

- Як шахси қотеъ, дар қавл устувору дар аҳд вафодор. Намунаи барҷастаи як мусулмони батақво, тоҷики фарҳангпарвару афғони ватандӯст.

- Пас аз бозгашт ба Тоҷикистон бо Масъуд боз мулоқот доштед?

- Бале. Чанд бори дигар бо ӯ дар Душанбе мулоқот доштам. Як бор меҳмони хонаам шуда буд. Як бор ба хонааш, ки дар кӯчаи Карамови шаҳри Душанбе буд ва фарзандонаш он ҷо истиқомат мекарданд, рафта будам. Бори охир се – чор моҳ пеш аз шаҳодаташ ӯро дида будам...

- Марги ӯро чӣ гуна пазируфтед?

- Ростӣ, сахт мутаассир шудам. Ҳамон рӯз гӯё осмон ба сарам чаппа шуд. Як дӯсту бародари ҳамаи мо буд. Дилам сиёҳ шуд. Афғонистон тағйир кард, аммо он сиёҳӣ аз дилам нарафт. Набуди Масъудро Афғонистону минтақа солҳои зиёд эҳсос хоҳанд кард.

1861
Барчаспҳо:
мусоҳиба, муқовимат, террор, террорист, рӯзноманигор, Аҳмадшоҳи Масъуд, Афғонистон
День 22 сентября

Ҷашнҳои рӯзи 22 сентябр дар Тоҷикистон ва ҷаҳон

0
(Таҷдидшуда 19:27 21.09.2020)
Рӯзи бисту дуюми сентябр дар Тоҷикистон аз Рӯзи Рӯдакӣ ҷашн гирифта мешавад. Ҳамчунин ин рӯз ҳамчун Рӯзи байналмилалии ҳимояи филмҳо мебошад

Рӯзи 22 сентябр дар ҷаҳон чӣ рух дод

Соли 1862 Президенти вақти Амрико Авраам Линколн қарореро имзо кард, ки  тибқи он аз 1 январи соли 1863 дар ИМА ғуломдорӣ бекор карда шуд.

День 20 сентября
© Sputnik / Стас Этвеш / Вишнякова Мария

Соли 1939 дар Англия барои фурӯши сӯзишворӣ меъёр ҷорӣ карда шуд.

Соли 1948 дар натиҷаи таркиши корхонаи химиявӣ дар Ҳонконг зиёда аз 130 нафар ба ҳалокат расиданд.

Соли 1955 дар Британияи Кабир пахши телевизиони тиҷоратӣ оғоз гардид.

Ҷашнҳои рӯзи 18 сентябр дар Тоҷикистон ва ҷаҳон

Соли 1989 забони қазоқӣ забони давлатии Қазоқистон  эълон карда шуд.

Соли 1985 дар натиҷаи заминҷунбии шадид дар Мексика 2000 нафар ба ҳалокат расиданд.

Соли 1910 дар Англия аввалин ҳавопаймо ба фазо парвоз кард.

Рӯзи 22 сентябр дар Тоҷикистон чӣ рух дод

Соли 2007 аввалин маротиба дар қаламрави Тоҷикистон дар шаҳри Душанбе китобхонаи электронӣ ифтитоҳ гардид.

День 17 сентября
© Sputnik / Стас Этвеш / Вишнякова Мария

Соли 2009 дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар мубоҳисаи умумии Иҷлосияи 64-уми Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид суханронӣ карданд.

Соли 2010 дар ИМА Эмомалӣ Раҳмон дар ҷаласаи ҳамоиши "Дурнамои татбиқи се ҳадафи Конвенсияи биогуногунӣ" раисӣ ва суханронӣ карданд.

Соли 2015 дар шаҳри Ҳисор Мактаби президентӣ барои хонандагони болаёқат расман ифтитоҳ гардид.

Ҷашнҳои рӯзи 15 сентябр дар Тоҷикистон ва ҷаҳон

Соли 2016 дар шаҳри Душанбе маҷлиси раисони судҳои олии давлатҳои аъзои Созмони Ҳамкории Шанхай баргузор гардид.

Ҷашнҳои рӯзи 22 сентябр

Дар Тоҷикистон – Рӯзи Рӯдакӣ (сардафтари адабиёти классикии тоҷику форс).

Рӯзи умумиҷаҳонии бидуни автомобил.

Рӯзи байналмилалии ҳимояи филҳо.

Дар Булғория – Рӯзи истиқлолият.

Дар ИМА – Рӯзи занони  соҳибкор

Рӯзи 22 сентябр дар Тоҷикистон кӣ ба дунё омадааст

0
Барчаспҳо:
ҷашн, ҷаҳон, Тоҷикистон