Граф А.А. Бобринской  (в центре) в сопровождении проводников Восточный Памир. 1901 г

Алексей Бобринский аввалин пажуҳишгари урфу одати тоҷикӣ

219
(Таҷдидшуда 19:12 19.09.2019)
Граф Алексей Бобринский яке аз аввалин таҳқиқотгарон  дар Тоҷикистон ба шумор меравад, ки ба омӯзиш ва кашшофии минтақаҳо ва мардуми барои инглисҳо номаълум машғул шуда фарҳанг ва забони тоҷикиро низ омухта будааст

ДУШАНБЕ, 19 сен - Sputnik. Зиёданд гардишгарони пажуҳишгарон ба мисли Афанасий Никитин, Марко Поло, Николай Пржевайский, ки номашон аз даврони мактабхони ба ҳамагон машҳуранд. Онҳо роҳҳо ва шаҳру кишварҳо ва фарҳангҳои навро пайдо карда ба ҷаҳониён ошно карда ҳамин тариқ масоҳати ҷаҳонро зиёд кардаанд.

Аммо, мутаассифона аз ҳаёт ва эҷодиёти баъзеи онҳо мо огоҳ нестем ва ин дар ҳолест, ки хидмати онҳо дар омузиши гӯшаҳои гуногуни курраи замин бебаҳо аст.

Яке аз онҳо Алексей Алексеевич Бобринский мардумшиноси (этнограф) рус мебошад,ки яке аз аввалинҳо шуда бо мақсади омӯзиш ба Тоҷикистон сафар карда будааст. То сафари ӯ ба Бухорои Шарқӣ танҳо ҳайати ҳарбӣ-стратегии ҳудудгузории ҳудудӣ сафар карда буданд. Дар Русия дар бораи ин сарзамин маълумоте мавҷуд набуд.

“Бобринский яке аз онҳоест, ки сарзамини имрӯза Тоҷикистонро пиёда ва савори асп тай кардааст”, - ба Sputnik Тоҷикистон гуфт коргардони машҳури тоҷик, Давлат Худоназаров. 

© Sputnik
Усадьба Бобринского на Малой Никитской

 

Ин олим вобаста ба саёҳатҳояш дар Тоҷикистон навишта ва номаҳои зиёде боқӣ гузоштааст. Аммо ба гуфтаи Худоназаров дар китобхонаи ба номи Линин дар шаҳри Маскав ҳамаи навиштаҳои ӯ бо номи амакбачаи вай маҳфузанд. “Худи ӯ бошад аз ёдҳо фаромӯш шудааст”, - бо таассуф мегуяд коргардон.

Сафари пажуҳишӣ аз ҳисоби худ

Алексей Бобринский (1861-1938) аз насли Екатеринаи II, ки бо унвони Екатеринаи Кабир машҳур аст, мебошад. Бобокалони ӯ Алексей Григоревич фарзанди ғайриникоҳии малика Екатеринаи II ва граф – Григорий Орлов мебошад.

 

Спутники графа А.А. Бобринского пьют чай на привале. Западный Памир, Вахан. 1901 г.
архив Института Этнологии и Антропологии РАН
Спутники графа А.А. Бобринского пьют чай на привале. Западный Памир, Вахан. 1901 г.
Ба гуфтаи ҳамасронаш Бобринский ба дигар ашрофзодагоне, ки мехостанд аз ҳисоби бойгарии гузаштагонашон зиндагии хубе дошта бошанд монанд набуд. Вай дар роҳи илм дороиҳои зиёдашро сарф намуда таҳқиқотҳои зиёд гузаронида аз худ меросӣ илмӣ боқӣ гузоштааст.  Аниқтараш ӯ дар роҳи омӯзиш ва таҳқиқоти сарзамину халқҳои нав ва анъанаву фарҳанги онҳо хароҷотҳои беандоза кардааст.

 

Бобринский се маротиба ба Тоҷикистон ва Помир сафар карда аст. Бори аввал дар соли 1895, дуюм дар соли 1998 ва бори охир дар соли 1901 пиёда ва бо асп сафар кардааст. Дар ин сафарҳо вай танҳо набуд, бо ӯ ду олими дигар – таърихчӣ-шарқшинос А.А. Семенов ва зоолог (олими соҳаи ҳайвонотшиносӣ) Н.В. Богоявленский, ҳамроҳ буданд. 

Чаро махсусан Тоҷикистон? Сабаб дар он буд, ки минтақаҳои дар охири асри XIX ба империяи Рус шомил карда шуда, ба мардуми рус шинос набуданд. Дар бораи ин минтақа танҳо аз харитаҳои топографӣ, ки сарҳадашон бо Афғонистон ва Бритониё ҳаммарз буд, медонистанд.

Танҳо баъди омӯзиш ва кашшофиҳои Бобринский дар Русия дар бораи фарҳангу маданият ва халқи ин минтақа маълумот пайдо шуд. Инчунин дар маводҳои Бобринский шабоҳат миёни мардум ва урфу одати халқҳои ин диёр ва Русия исбот карда шудааст.

Дар се сафар Бобринский  тавонист дар маркази Осиёи Миёна аз Самарқанд қад-қади Сирдарё то болооби дарёи Панҷ сафарашро идома диҳад.

Ҳарсе ин пажуҳишгар ба воситаи Зарафшон қаторкуҳҳои Қаротегин, Дарвоз то ба Помир расидаанд. Ҳарсеи сафарҳои Бобринский бо роҳҳои гуногун сурат гирифтаанд, барои ҳамин пажуҳишҳои ӯ гуногун мебошанд.

Хоб дар болои харсанг ва дигар мушкилиҳои омӯзиши минтақавӣ

Граф А.А. Бобринской и Н.В. Богоявленский (в центре) среди участников экспедиции на привале, Дарваз. 1898 г.
архив Института Этнологии и Антропологии РАН
Граф А.А. Бобринской и Н.В. Богоявленский (в центре) среди участников экспедиции на привале, Дарваз. 1898 г.

Саёҳат ба маҳалҳо ва мардуми ношинос худ на танҳо кори мушкил, балки хатарнок ҳам ҳаст. Аммо мувофиқи гуфтаҳояш  Бобринский ба мушкилии калоне дучор нашуда будааст. Баракс аз тоҷикон меҳмоннавозӣ дидааст. Дар маҳалҳои Тоҷикистони имрӯза мардуми таҳҷой онҳоро ба хонаҳояшон ба меҳмони даъват карда, ба ҷуз аз меҳмоннавози ҷойҳои таърихию диданбобро барояшон нишон медодаанд.

Ҳамин тариқ бо шарофати софдилию меҳмоннавозии тоҷикон пажуҳишгарони рус системаҳои обёрии куҳани пеш аз исломӣ, яъне даврони зардуштиёнро пайдо карданд.

Дар бораи ҳаёт ва зиндагии мардуми он диёр аз забони аввал фаҳмидан хело мушкил буд. Дар баробари меҳмоннавозияшон мардуми куҳистон дар бораи дину мазҳабашон на он қадар мехостанд суҳбат кунанд.

Худи Бобринский дар ҷое ишора мекунад, ки ҳангоми суҳбат бо мардуми куҳистон ба мусалмонҳои суннимазҳаб худро суннӣ ва бо шиаҳо худро шиа муаррифӣ мекардаанд. Бо ғайри мусалмонҳо кӯшиш мекардаанд аз дин гап накушоянд

Маҳз Бобринский муаян кардааст, ки мардуми Помир дар дигар равия – Исмоилӣ мебошанд. То ин вақт нисбати мардуми Помир овозаҳо будааст, ки дар он ҷо ё будистон ё ин ки намояндагони дигар дин ба сар мебаранд.

Ҳангоми сафари дуюм Бобринский дар сарҳади Афғонистон ба мушкилие дучор мешавад. Қушунҳои Абдураҳмон ба онҳо иҷоза намедиҳанд, ки аз сарҳади империяи Рус берун шаванд  ва онҳо роҳи сафаррро дигар мекунанд.

Ҳангоми як сафарашон Бобринский саъй мекунад ба деҳаи дурдасте дар ноҳияи Ванҷ ворид шавад. Аммо ин қишлоқ аз ҳама тарафаш махкам ва умуман роҳи ба онҷо ворид шудан надоштааст.

Ба он деҳа танҳо ба воситаи овринг – пайраҳаи танги кӯҳӣ, рафтан мумкин будаасту халос. Аз миёни пажуҳишгарон танҳо Бобринский кӯшиши ба деҳа рафтанро мекунад. Овринг ба воситаи бандҳои дар болои шух баста шуда қарор дода шуда будааст. Дар болои ресмонҳои навдаҳои дарахт партофта шудаа будаанд.

Ҳангоми қадам мондан ба овринг ногаҳон санрези оғоз шуд, ӯ бошад аз саросемагӣ ба дигар тараф ҷаҳид, аммо дар як ҷои номувофиқ афтид, ки дигар ҷое ҳаракат карда наметавонист ҳар гуна ҳаракт метавонист ӯро ба поёни куҳ ҳавола диҳад. Ҳамин тариқ ӯ шабро дар он ҷо рӯз кард. Саҳар танҳо мардуми деҳа омада ӯро аз варта наҷот додаанд.

“Ман чӣ кор метавонистам кунам? Ягон қаҳрамоние дар инҷо намебинам ва инчунин дар куҳҳо ҳар ҳодиса шуданаш мумкин”, - суханҳои Бобринскийро баъди ин воқеа рӯзноманигор Леонид Чигрин овардааст.

Шавқи пажуҳиш аз тарс болотар аст

Воқеаи овринг, ки дар он ҷо Бобринский шабро рӯз карда буд то ҷое ба ӯ таъсир гузошта буд, ки вай то чанд рӯзи дигар ҳаракат карда наметавонистааст. Ин воқеа ҳангоми сафари дуюми ӯ ба Тоҷикистон рух дода буд.

Аммо новобаста аз ин ҳама мушкимлиҳо шавқи сафари пажуҳишӣ ба Тоҷикистон аз ӯ дур нашуда баракс зиёд гардид. Илова бар ин сафари сеюмаш пурра ба Помир бахшида шудааст.

Дар бораи ҳар як сафари ӯ метавон як рисолаи илмӣ навишт, чунки пажуҳиши ӯ аввалин ва пурмаҳсултарин вобаста ба мардумшиносии ин минтақа ба шумор меравад. Ҳаёти ҳаррӯзаи тоҷикон, урфу одат, анъана ва таърихи сокинони маҳалӣ, шакли либос, матоъ лавозимоти рӯзғор, дину мазҳаб ва дигар хусусиятҳои мардуми куҳистони Тоҷикистон дар дастхатҳои Бобринский бо расмҳояшон боқӣ мондаанд.

Дар натиҷаи се сафари пажуҳишӣ Бобринский тавонистааст, ки асбобу ашёҳои нодир аз Тоҷикистон махсусан мансуб ба мардуми Помирро ҷамъоварӣ намояд. Дастовардҳои ӯ дар осорхонаи мардумшиносии шаҳри Санкт-Петербург  маҳфузанд.

Ҳангоми ин сафарҳо Бобринский якчанд китоб ва мақола ҳам навиштааст. Масалан, "Зеравшанские горы и верховья Амударьи", "Горцы верховья Пянджа", альбомы "Орнамент горных таджиков Дарваза" ва ғайраҳо.

Дар ин китобҳо маълумоти гуногун дар бораи ҳаёт ва тарзи зиндагии мардуми тоҷик махсусан шарқи Тоҷикистон оварда шудааст. Бобринский ҳатто тавонистааст аввалин луғати вахонӣ-русӣ (яке аз забонҳои помирӣ) тартиб диҳад.

Лозим ба ёдоварист, ки дар соли 1918 Бобринский ватанаш Русияро гузошта ба Италия муҳоҷир мешавад ва дар он ҷо мадфун аст.

Дар Маскав то ҳол хонае Бобринский ва дигар донишмандони насли ашрофзодагон иқомат мекарданд дар Малой Никитской боқӣ мондааст.  Ҳоло ин хона азнавсозӣ шудаистодааст ва Давлат Худоназаров умед дорад, ки баъди бозсозӣ дар ин бино гӯшае ба Бобринский ва оилаи ӯ бахшида мешавад.

219
Барчаспҳо:
шоири халқӣ, мардум, помир, Русия, Тоҷикистон
Мавзуҳо:
Таърихи Тоҷикистон дар харитаи Маскав (22)
Диктант

Кор барои донишҷӯён: дар Маскав чигуна дар баробари таҳсил метавон кор кард

160
(Таҷдидшуда 20:47 03.12.2019)
Кори хуб давраи донишҷӯйи ба донишомӯзон на танҳо пул балки таҷрибаи корӣ, дониш ва малакаи касбӣ низ меорад

Қисмати зиёди донишҷӯёни тоҷик дар баробари дарсҳои донишгоҳ дар Маскав ба корҳои аз рӯи вақт нимрӯза, соатакӣ ва ҳатто пурра мепардозанд ва баро хароҷоти худ пул пайдо мекунанд. Корро метавон чӣ дар дохили донишгоҳ ва чӣ берун аз он пайдо кард, муҳим он, ки аз дарсҳо қафо намонд.    

Дар донишгоҳ ва ё берун аз он

Масъалаи пайдо кардани сарчашмаи даромад барои донишҷӯён дар ҷомеа хамеша ҷои худро дорад, чунки дилхоҳ идрорпулии донишҷӯ аз музди меҳнат камтар аст. Донишҷӯй метавонад дар баробари дарсҳояш кор ҳам кунад ва соҳиби маблағе ҳам гардад, барои ин ба донишҷӯёни хориҷӣ дар Русия иҷозатномаи корӣ лозим намешавад.  

Бештари донишгоҳҳо барои донишҷӯён ҷойҳои корӣ низ пешниҳод мекунанд. Чун қоида донишҷӯёни рӯзона дар ним баст кор мекунанд, донишҷӯёни шабона бошанд метавонанд як басти пурра кор кунанд. Тобистон метавонанд ба гуруҳҳои корӣ ба сохтумонҳо раванд.

“Агар дар донишгоҳ ҷои кори холӣ бошад метавон дар он ҷо ба кор шуруъ кард. Ҳамчунин донишгоҳҳо ба донишҷӯён кумакҳои молӣ мекунанд”, - мегӯяд донишҷӯйи Донишгоҳи иқтисодии Русия ба номи Г.В. Плеханов, Мақсадҷон Ризоев, ки аз Тоҷикистон ба Маскав барои хондан омадааст.

Новобаста аз он, ки дар донишгоҳҳо имкони кор кардан ҳаст, аммо бештари донишҷӯён пайдо кардани корҳои фосилавиро, ки маоши беҳтар доранд авлотар медонанд. Дар ин корҳо барномасозони оянда бештар муваффақ мегарданд. Онҳо ба осони корҳои фосилавӣ мувофиқи ихтисосҳояшон пайдо мекунанд.

Ҳамчунин корҳои маъмули барои донишҷуён дар соҳаҳои хидматрасонӣ: пешхидмат, фурушанда, маъмурият, курер, тақисимоти эълонҳо, рекламаҳо ва ғайраҳ мебошанд. Чунин корҳо дорои ҷадвали кории махсус буда сари вақт маошро месупоранд.

Набояд фаромӯш кард, ки барои ба кор шуруъ кардан шаҳрванди хориҷӣ бояд 18-ро пур карда бошад ва дорои ҳуҷҷати иҷоза барои кор бошад. Ин ҳуҷҷат ба донишҷӯёни рӯзонаи донишгоҳҳо аз рӯи ихтисос дода мешавад ва донишҷӯй танҳо дар ҳамон минтақаи донишгоҳ кор карда метавонад.

Ба гуфтаи Мақсадҷон Ризоев донишҷӯён набояд аз рӯзи аввали донишҷӯи ба кор шуруъ кунад.  

“Албатта донишҷӯй метавонад кор кунад ва худро таъмин кунад ва дастнигарӣ волидайну ёру бародарон набошад, аммо аз рӯзи аввали донишҷӯйи ба кор оғоз кардан хоҳ нохоҳ мушкилтар аст. Ту танҳо ба ҳаёти донишҷӯйи ворид мешавӣ ба як фазои нав ҳама чиз бароят ношинос аст, бояд каме одат кард баъд ба кор пардохт”, - гуфт ӯ.

Максаджон Ризаев, приехавший в Москву из Таджикистана
Фото из личного архива Максаджона Ризаева
Максаджон Ризаев, приехавший в Москву из Таджикистана

Донишгоҳ ҳамчун миёнрав дар ҷустуҷӯи кор ба донишҷӯён

 Кори хуб давраи донишҷӯйи ба донишҷӯён на танҳо пул балки таҷрибаи корӣ, дониш ва малакаи касбӣ низ медиҳад. Кумакҳои марказҳои рушди коромӯзӣ, ки дар ҳамаи донишгоҳҳо фаъол мебошанд ба донишҷӯён кам нестанд.

Кормандони чунин марказҳо бо донишҷӯён машваратҳо барпо намуда, ба онҳо дар омода намудани ҳолномаи муфид кумак мерасонанд, то ки ба корфармоён писанд бошад. Онҳо намояндагони ширкату корхонаҳои гуногунро барои мулоқот бо донишҷӯён даъват менамяонд.

Дар як сол чанд маротиба ярмаркаи ҷойҳои кори холӣ баргузор мегардад, ки хатмкунандагон ба воситаи ин метавонанд ба худ аз рӯи ихтисос кори мувофиқ пайдо кунанд.

Дар донишгоҳҳои бонуфузи Маскав дар як сол зиёда аз 100 ширкату корхонаҳо ярмаркаҳои ҷойҳои корӣ холи пешниҳод мекунанд ва бо донишҷӯёни ихтисосҳои гуногун вохӯрӣ баргузор менамоянд. Ин ширкатҳо ҳамчунин барои донишҷӯён мастер-класс-ҳо низ баргузор менамяонд. Донишҷӯён дар ширкату корхонаҳое, ки бо донишгоҳ шартнома доранд таҷрибаомӯзӣ гузашта ба ин восита соҳиби ҷойи кор низ мегардаднд.

Пайдо кардани ҷои кор ба воситаи коромӯзӣ

Ҳангоми коромӯзӣ ба донишҷӯён маоши хуб намедиҳанд, аммо онҳо сбаб мешаванд, ки коргару корфармо аз шарту шароит ва қобилияту малакаи якдигар огоҳ гарданд. Дар натиҷаи кори муваққатӣ метавон аз рӯи ихтисос ба фаъолият шуруъ кард.

Коромӯзӣ дар корхона ва ташкилотҳои хуб ба донишҷӯён дар баробари таҷриба ба ҳолномаашон боз як плюси дигарро зам мекунад, ки дар оянда ҳангоми иштирок дар ягон ҷои корӣ холи тариқи озмун ва ё интихоб ба кас кумаке мебошад. Чунки дар ягон корхонаи пешрафта мутахассиси бетаҷрибаро ба кор қабул намекунанд.

Вақте, ки донишҷӯй мақсади кор кардан дорад бояд ӯ фикр карда барояд, ки оё ӯ метавонад дар як вақт ҳам кор кунад ва ҳам аз дарсҳои донишгоҳаш қафо намонаду номаш ба хориҷ набарояд. Бояд мувофиқи имкониятҳои худ амал кард.  

Дар ин ҳол бисёр донишҷӯёни кор мекардагӣ қоиланд, ки муаллимон онҳоро ба қавле “мефаҳманд”  ва ба онҳо дар ҳолати доштани ғоибҳо мушкиле эҷод намекунанд. Корфармоён низ ба донишҷӯён имкониятҳо медиҳанд, то ки аз дарсҳояшон дер намонанд.

“Ман дар ҷои корам беҳтарин ҳамкорон ва роҳбари хубе дорам, ки ҳатто барои он ки аз дарсҳоям дер намонам онҳо дар ташвиш меафтанд. Ҳамчунин онҳо маро барои дер ҳозир шудан дар ҷои кор, аз сабаби ҷадвали дарсҳо чизе намегуянд ва вазъро мефаҳманд”, - гуфт Мақсадҷон Ризоев.

Агар донишҷӯй бо фаросат ва меҳнатдӯст бошад, вай доим метавонад ҷояшро дар ҷомеа пайдо кунад.  

160
Барчаспҳо:
кор, донишҷӯ, Русия, Тоҷикистон
Невеста, архивное фото

“Талоқ бо паёмак” таҳдид барои занони мусалмон

397
(Таҷдидшуда 18:50 23.09.2019)
Мушкилии талоқ тариқи паёмак дар бисёр кишварҳои Осиёи Миёна мавриди баррасии на танҳо руҳониён, балки фаъолони ҷамъиятӣ низ қарор гирифтааст. Масалан дар Тоҷикистон кам нестанд заноне, ки аз шавҳарҳояшон ба воситаи телефон талоқ мегиранд ва дар нимароҳ мемонанд

ДУШАНБЕ, 23 сен – Sputnik. Дар ҷомеаҳои мусалмонӣ бар зидди “талоқ ба воситаи паёмак” муборизаҳо баҳри поин бурдани ин амли номатлуб оғоз шудааст.

Талоқ – ин калимаест, ки бо ифода шуданаш аз ҷониби мард мувофиқи қавонини шариат никоҳро бекор мекунад. Ин доғи рӯз на танҳо мушкилии кишварҳое гаштааст, ки ақалияти шаҳрвандонаш  мусалмон аст, балки барои Русия низ ҳамчун мушкили арзёбӣ мешавад.

Паёмакҳои хурд, ки дар онҳо калимаи “талоқ” ҷой дорад ҳаёти оилавии зиёд одамонро вайрон кардаанд ва чигуна занон бояд рафтор кунанд, то ки ба чунин мушкилӣ гирифтор нашаванд. Дар ин бораи РИА Новости маълумот пешниҳод мекунад.

Паёмак фиристоду бедарак шуд

Пешрафти технологияи замонавӣ ба ҳаёти динии инсон таъсири худро мерасонад. Агар дар аввал ҷудошавии ҳамсарон бо истифода аз калимаи талоқ аз ҷониби мард ва дар миёни хешу ақрабои тарафҳо ва ё ҳади ақал дар шоҳидии на кам аз ду нафар сурат мегирифт, ҳоло бошад барои баъзеҳо хело осон ва ҳатто ба воситаи паёмак амалӣ мегардад.

Имам казанской мечети «Бишбалта» Шавкят Абубекеров
© ил личного архива Шавкята Абубекерова

Масалан зодаи Уфа – Оиша Нур, ки ба Англия ба назди шавҳараш рафта буд аз ӯ паёмаке бо такрори калимаи талоқ 3 маротиба, гирифт. Шавҳараш дар сафари хидматӣ будааст ва ба занаш сабабро шарҳ надода будааст.

Оиша барои шарҳи ин масъала ба назди имом рафтааст то ки нисбати ин рафтори шавҳараш ҷавоби аниқе пайдо кунад. Шавҳараш пурра талоқашро тасдиқ кардааст барои ҳамин аз рӯи қавонини шариат талоқ тасдиқ шуда ҳисобида мешавад. Қонунҳои  Бритониёи ҳукмҳои додгоҳҳоии мусалмониро тасдиқ мекунанд.

Дар Русия, ки дар ҳудуди он зиёда аз 20 миллион мусалмон зиндагӣ мекунад чунин талоқҳо ба назар мерасанд, аммо қавонини ин кишвар никоҳҳои динӣ ва ё шариатиро тасдиқ намекунанд.

Истиқоматкунадаи шаҳри Костовои вилояти Нижний Новгород Зулфия Собирова (номаш бо хоҳиши ӯ иваз шудааст) сараввал никоҳ карда баъдан ба идораи САҲШ рафта ақди никоҳ бастааст. Аммо баъди чанд моҳ шавҳари ӯ ба таври ногаҳонӣ ба вай талоқ дода аз хона баромада рафт ва дигар бар нагаштааст.

“Вақте, ки ӯ аз хона берун мешуд як маротиба талоқ дод. Баъдан занг зада ба воситаи телефон ин калимаро ду маротибаи дигар такрор кардааст. Ман бошам он вақт ҳомиладор будам”, - мегуяд Зулфия.

Онҳо аз рӯи қонун то ҳол дар қайди никоҳ мебошанд, аммо Зулфия чизе карда наметавонад. Танҳо ба худотарсии шавҳар ва далели шаръии имом умед бастаасту халос. Чунки барои баъзе мусалмонҳо хулосаи имом қонун ҳисоб мешавад.

Занҳо воситаҳои ҳимоя аз паёмакҳоро пайдо кардаанд

“Ҷудошавиҳои яклаҳзаина” - бемулоҳиза дар зиёда аз 20 кишвари мусалмони инкор шудаанд. Чанде пеш дар Ҳиндустон, ки 14 фоизи аҳолиаш мусалмон аст тарафдорони дини ислом қонуне қабул карданд, ки чунин шакли ҷудошавиро рад мекунад. Мувофиқи ин қонун барои талоқ ба воситаи паёмак мардро ҷаримаи калон ва ё ба муҳлати се сол маҳрум аз озодӣ  интизор аст.

Ин масъала аз кишварҳои Осиёи Миёна низ сахт зери омӯзиш қарор гирифтаааст. Масалан, роҳбарияти руҳониёни Тоҷикистон бо нигарони аз он, ки дар кишвар соли гузашта 11 ҳазор талоқ ба қайд гирифта шудааст мехоҳанд талоқ тариқи паёмакро инкор кунанд.

Аз сабабҳои пасти будани вазъи иқтисодӣ дар кишварҳои Осиёи Миёна бисёр мардони ин минтақа ба муҳоҷирати меҳнатӣ мераванд, махсусан ба Русия. Ва гоҳо дар онҷо оила барпо мекунанд.

Масалан сокини Санкт-Петербург Людмила Кузнетсова барои шавҳараш шуда дини исломро қабул кардааст. Мард ӯро бовар кунонидааст, ки ӯ дар зодгоҳаш Тоҷикистон оиладор нест, Людмила бошад бо ӯ никоҳи мусалмонӣ кардааст.

“Чанде пас маълум гардид, ки ӯ оиладор ва соҳиби фарзандон будааст, модараш бошад мухолифи оиладории мост. Алакай 8 моҳ мо зиндагии умумӣ надорем, ва мехоҳам фаҳмам, ки никоҳ барқарор аст ё не”, - мегуяд Людмила.

Мувофиқи қавонини ислом талоқ танҳо мард дода метавонад. Аммо шавҳари Людмила ин корро кардан намехостааст.

Фиреби мардон дар бисёр ҳолатҳо сабабгори талаби талоқ аз ҷониби занон мегардад. Қозикалони шаҳри Қазон Булат Мубораков тасдиқ мекунад, ки дар Татаристон мардҳо кам ҳолат талаби ҷудошавӣ мекунанд.

“Мешавад ба назди ман меоянд ва мепурсанд, қозӣ чигуна ҷудо шавем. Баъзеҳо намехоҳанд зани дуюм бошанд, ба шавҳар мебароянд ва баъдан норозигӣ баён мекунанд, ки намехоҳанд ҳамчун маъшуқа зиндагӣ кунанд. Мешавад мардон аз гузаштаи худ пинҳон мекунанд ва дар ин гуна ҳолатҳо занон хурсанд мешаванд, ки ҳатто ба воситаи паёмак талоқ мегиранд, аммо мардон қасдан ба онҳо талоқ намедиҳанд”, - тавзеҳ медиҳад вай.

Аммо қозӣ бар он аст, ки тартиботи ҳимояи занон вуҷуд дорад. Агар никоҳ дар хонаи САҲШ ба қайд ва ё бекор шуда бошад аз рӯи шариат як баробар оснтар аст.

“Агар додгоҳ қарор дар бораи бекор кардани ақди никоҳ барорад никоҳ аз замони имзо гузоштани тарафҳо дар зери он бекор дониста мешавад ва ин аз рӯи шариат ҳисоб мешавад”, - мегуяд ӯ.

Талоқ – амали хело нозук аст

Қавонини шариат ҳама ҷанбаҳои ҳаётии инсонро муайян кардаанд, аз ҷумла талоқ ва марҳилаҳои онро. Аммо ҳар як ҳолати алоҳидаро бояд имом ва ё муфтӣ бояд шарҳ диҳад.

“Масоили талоқ ҳар яке дорои нозукиҳои худ ва омӯзишро талаб мекунанд. Вақте, ки мард паёмак мефиристад ва ӯ медонад, ки чӣ кор кардаистодааст ин талоқ ҳисоб мешавад. Аммо агар ин амал дар ҳолати бехудӣ рух дода шуда бошад баъзеҳо бар онанд, ки  талоқ ҳисоб намешавад”, - мегуяд муфтии Маскав Илдар Аловудинов.

Мешавад, ки аз сабаби як муноқишае дар заминаи рашк оилаҳо барҳам мехуранд.

“Дар аввал ҷангу хархаша гапҳои қабеҳ нисбати якдигар. Баъдан мард ба воситаи паёмак ба зан талоқ мефиристад, то ки зан ранҷ кашад”, - мегуяд муфтӣ.

Зодаи Қирғизистон Илёс (ном иваз шудааст) боре ҳамсарашро бо ҳамкоронаш рашк карда дар ҳолати мастӣ ба ӯ паёмаки талоқ фиристодааст. Занаш чизҳояшро ҷамъ карда ба хонаи модараш рафтааст.

“Саҳар ман аз кардаам хело пушаймон шудам: кадом шайтон маро ба ин кор водор кард”, - иқрор мешавад Илёс.

Вай чӣ кор карданашро надониста ба назди муфтӣ рафтааст. Муфти гуфтааст ту мастӣ шароб будӣ ва никоҳ бурида намешавад ва пешниҳод кардааст, ки дар ҳол бо завҷааш оштӣ кунад ва ҳамин тавр ҳам шудааст.

“Ақидаҳо дар бораи чӣ гуна бояд талоқ дод зиёданд. Аммо агар ҷавҳари асосиро гуем ин кор бояд дар рӯзҳое рух диҳад, ки зан дар ҳолати ҳайз набошад ва баъди он бо шавҳараш ҳамхоба нашуда бошад. Чизи дигар ин будани ду шоҳид аст, аммо ин чиз ҳатмӣ нест. Ғайр аз ин мард бояд чӣ кор карданашро донад ва ибораи талоқ доданро дар шакли замони гузаштаи феълӣ ифода кунад: “Ман туро талоқ додам”. Ин бисёр масъалаи нозук аст”, - қайд мекунад муфтӣ Аловудинов.

Давои талоқ 

Омор дар бораи талоқ ба воситаи паёмак дар ҷомеаи мусалмонии Русия мавҷуд нест. Аммо ба гуфтаи Аловудинов дар Маскав ин ҳисобот аз 3 як ҳисаро ташкил мекунад.

“Мо болои системаи ба қайдгирии ақди никоҳ ва ҷудошавии оилаҳое, ки дар асоси шартҳои шариат амалӣ шудаанд кор кардаистодаем”, - илова кард муфтӣ.

Гуфтагӣ барин аз рӯи мушоҳидаҳои муфтӣ талоқ ба воситаи паёмак ва ё дар як лаҳза бе таҳамул аз ҷониби мусалмонҳое, ки аз рӯи гуфтаҳои ислом амал мекунанд ба назар намерасанд. Ин гуна амалҳоро мардҳои ба ном мусалмон ба ҷо меоранд.

“Дар ислом меъёрҳои оиладорӣ зиёданд, ки бояд риоя шаванд ва ин махсусиятҳои олами оиладорӣ дар ислом аст. Гоҳо дар оила мушкилиҳо дар ҳолати фаҳмишҳои гуногуни динии ҳамсарон ба миён меояд”, қайд кардааст муфтӣ.

Давои асосии дури аз талоқро муфтӣ аз дурст барпо намудани оила дида дар мувофиқатӣ ва мутаносибии ҳамсарон мебинад.

397
Барчаспҳо:
паёмак, зан, талоқ, оила, Тоҷикистон

Оғози машқҳои низомии “Қафқоз-2020”

0
(Таҷдидшуда 01:15 23.09.2020)
Машқҳои байналмилалии низомӣ “Қафқоз-2020” дар вилояти Астрахани Русия оғоз ёфтанд. Дар ин машқҳои низомӣ бе аз 80 ҳазор аскару афсар, инчунин 250 тонк, 450 худрави ҷангии пиёданизом, 200 тӯпу рокетандоз иштирок хоҳанд кард

Машқҳои низомӣ санаи 21 сентябри соли равон оғоз ёфтанд. Таи ҳафтаи ахир  низомиён таҷҳихзоту аслиҳаро барои иштирок дар машқҳои низомӣ омода карданд. 

Аз ҷумла пеш аз оғози машқҳои байналмилалӣ тамоми низомиён аз санҷиши вируси корона гузаронида шуданд.

Дар машқҳо беш аз 80 ҳазор нафар аскару афсар, инчунин 250 тонк, 450 худрави ҷангии пиёданизом, 200 тӯпу рокетандоз иштирок доранд.

Русия барои иштирок дар ин машқҳо ҳамчунин низомиёни Арманистон, Мянма, Покистон ва Эронро низ даъват кардааст.

Низомиёни Тоҷикистон ба ин машқҳои низомӣ ба ҳайси нозир даъват шудаанд.  

Ҳамчунин дар феҳристи кишварҳои даъватшуда Озарбойҷон ва Ҳиндустон низ буд, аммо мақомоти ин кишварҳо имсол аз иштирок дар ин машқҳои низомӣ “Қафқоз-2020”худдорӣ карданд.

0
Барчаспҳо:
Афсар, аскар, Астрахан, артиш, тамрин, машқи низомӣ, машқ, Русия