Сжигание американского флага во время протестов в Тегеране, Иран

Дигар хатҳои сурх вуҷуд надоранд: ихтилоф миёни ИМА ва Эрон шиддат мегирад

52
(Таҷдидшуда 15:41 13.01.2020)
Америка Шарқи Наздикро ба майдони ҷанги бузурги ИМА ва Эрон табдил додааст. Ва бо вуҷуди он ки ҳоло гӯё Вашингтон ва Теҳрон шиддати таҳдидҳоро нисбати якдигар коҳиш додаанд, аммо дар асл ин тавр нест

ДУШАНБЕ, 10 янв — Sputnik, Геворг Мирзаян. Дар асл, ин ҳама аз ҳамлаҳои мушакӣ ва бомбаҳои Амрико ба мавқеъҳои низомии аҳли шиъа дар Сурия ва Ироқ оғоз ёфт. Дар натиҷа, на танҳо суриягиҳо, балки аскарони Ироқ ки ба амрикоиҳо муттаҳид буданд кушта шуданд. Аҳолии дар ғазаб шуда ба сафорати ИМА дар Бағдод ҳамла карданд. 

Табиист, ки онҳо иморатро мусодира накардаанд, аммо дар пеши назари Вашингтон манзараи таърихи 40 сол пеш (забти сафорати ИМА дар Теҳрон) пайдо шуд. Ва роҳбарияти Амрико тасмим гирифт, ки онҳое, ки ин ҳуҷумро оғоз карданд, ҷазо диҳад. Албатта на артиши худ, балки эронӣ - ба гуфтаи Иёлоти Муттаҳида, ташкилкунандаи ин ҳамла фармондеҳи тамоми амалиётҳои ҳарбии хориҷии эронӣ, генерал Қосим Сулаймонӣ буд. Амрикоиҳо ӯро намоишкорона куштанд то ба дигарон ибрат шавад.

Аммо, Теҳрон дарсро намефаҳмид - ва зарбаро ба зарба ҷавоб дод. Ҳамлаи мушакӣ ба ду пойгоҳи амрикоӣ (гуфтагӣ барин аз яктои онҳо дрон парвоз кард ва генералро кушт). Ва онҳо ҷавоб доданд, ҳатто бо вуҷуди ҳушдордиҳии Трамп, ки барои ҳамла ба артиши ИМА ӯ даҳҳо ҳадафҳои эрониро (аз ҷумла онҳое, ки на низомӣ, балки арзишҳои фарҳангӣ доранд) зарбаи пурраи худро мерасонад.

Дар ниҳоят, Трамп дар вазъи ногувор афтод: ба ваъда вафо карда ҷангро оғоз кунад ё вазъро ба муътадил нигоҳ дорад? Ва Трамп - яке аз оқилонатарин президентҳои Амрико - варианти дуввумро интихоб кард. Соҳиби сухан худ суханашро гардонда гирифт. Вай изҳор дошт, ки ҳеҷ яке аз амрикоиҳо ҳангоми ҳамлаҳои мушакӣ ба ҳалокат нарасиданд ва ӯ аз ҳамлаи низомӣ ба “паноҳгоҳи Эрон” худдорӣ мекунад ва таваҷҷӯҳ ба таҳримбандӣ мекунад.

Сабабҳои ин қарор возеҳ ва оқилонаанд - ҷанги ИМА бо Эрон на танҳо Ҷумҳурии Исломиро хароб хоҳад кард, балки имкони дубора интихоб шудани Трампро дар соли 2020 кам мекунад.

Ин танҳо оғоз аст

Бо вуҷуди ин, солимфикрии Трамп дар ин вақт маънои онро надорад, ки вазъ ба як ҷанҷоли ором табдил ёфтааст. Ин канал дигар вуҷуд надорад. Вашингтон ва Теҳрон хатҳои сурхеро, ки ҳарду ҷониб сохтаанд ва ба он эҳтиром мегузоштанд, убур карданд - ва акнун дар ҳарду пойтахт онҳо барои задухурди нав, барои як навъ терапияи дипломатӣ омодаанд.

Иёлоти Муттаҳида ин хатро аввал убур кард - вақте ки онҳо намоишкорона (ва ин калимаи калидист) яке аз пешвоёни аршади Эронро нест карданд, он ҳам қаҳрамони миллии кишвар буд ва ба гуфтаи бархе аз коршиносон, имкони президенти ояндаи Ҷумҳурии Исломӣ шудан дошт.

Пас аз он Вашингтон аз риторикаи “мо бо режими Эрон ҷангидаем, на бо мардум” – даст кашид. Вақте Трамп таҳдид кард, ки объектҳои мероси фарҳангиро бомбаборон мекунад, вай воқеан ба тамоми тамаддун таҳдид мекунад. Ҳардуи ин нукта коре карданд, ки ҳама таблиғоти эронӣ иҷро карда натавониста буданд - онҳо ҷамъияти Эронро гирд оварданд (бо сабаби таъсири иқтисодии таҳримҳо ва инчунин ба сабаби рад шудани баъзе аз эрониҳо аз хароҷоти калони Ҳукумати Ҷумҳурии Исломӣ ба амалиёт дар Яман, Сурия ва Ироқ).

Гузашта аз ин, Вашингтон на танҳо эрониҳо, балки ироқиёнро ҳам ба ҳам овард. Корҳои дарозмуддати Арабистони Саудӣ ва қувваҳои дигар барои барангехтани низоъ дар байни шиаҳои Ироқ аз ҳукмронии Эрон дар ин кишвари арабӣ таҳдид карда мешуд. Зарбаи намоишӣ ба Сулаймонӣ дар наздикии Бағдод, куштори мувозӣ ба раҳбари посдорони шиаи Ироқ Абу Маҳдӣ ал-Муҳандис (ки бо Сулаймонӣ буд) ҷангиёни дигари Ироқ шиаҳои маҳаллиро тазоҳур карданд.

Ҳамин тавр тазоҳурот карданд, ки онҳо тавассути парлумон қароре қабул карданд, ки Иёлоти Муттаҳида артиши худро аз Ироқ берун кунад. Ва ҳангоме ки Трамп аз иҷрои ин тасмим даст кашид (бинобар он, ки "хуруҷи нерӯҳо ҳанӯз барвақт аст") ва котиби давлатӣ Майк Помпео ишора кард, ки парлумони Ироқ иродаи Теҳронро инъикос мекунад, на мардуми Ироқ - ин ҳама танҳо эҳсоси зидди амрикоиҳоро дар Бағдод тақвият додааст.

Аммо эрониҳо корҳое мекарданд, ки ҳеҷ кишваре пеш аз онҳо карда наметавонист. Онҳо ба пойгоҳҳои амрикоӣ як зарбаи намоишии ракетавӣ оварданд ва барои ин ҳеҷ посухи низомӣ нагирифтанд. Ин муҳимтарин хатти сурх барои амнияти ИМА буд.

Ин амният на танҳо ба қувваҳои ҳарбии Амрико асос ёфтааст, балки ба боварии душманони Амрико дар мавриди ҳамла ба Иёлоти Муттаҳида, тамоми қудрати Амрико бар онҳо меафтад. Акнун рад кардани Трамп аз бомбгузорӣ ба Эрон эътимоди Амрикоро ба душманони Амрико такмил додааст (на танҳо артиши эронӣ, ки барои рушди минбаъдаи амалиёти низомӣ алайҳи Иёлоти Муттаҳида ангеза гирифтааст, балки “рафиқони мӯҳтарам” аз кишварҳои дигар). Ҳамин тавр, мо метавонем рӯйдодҳои минбаъдаи низомиро интизор шавем.

Имкониятҳо ва хатарҳо

Муноқишаи Эрон ва ИМА дар кишварҳои дахлдор бодиққат назорат карда мешавад. Баъзеи онҳо аллакай самтҳои фоидаи ин муноқишаро баррасӣ карда истодаанд, дар ҳоле ки дигарон зарари эҳтимолии худро ҳисоб мекунанд. Ҳам сиёсӣ ва ҳам иқтисодӣ.

Исроил ва Арабистони Саудӣ, албатта, дар сафи пешгирикунандагони муноқиша мебошанд. Ду кишваре, ки на танҳо ба муноқиша, балки ба ҷанги мустақими Иёлоти Муттаҳида ва Эрон манфиатдоранд (барои Тел-Авив ва Арриёз Эронро душмани аслӣ медонанд ва наметавонанд мустақилона ба он тоб оранд).

Мутаносибан, Исроил ва Арабистони Саудӣ ба пайдоиши бархе аз ҳодисаҳои нав, ки Трампро водор месозанд, ки калимаи худро риоя кунанд ва ба Эрон зарбаи шадид расонанд. Масалан, дар ҳамлаҳо ба шаҳрвандони Амрико, ки пайгирии он ба Теҳрон оварда мерасонад.

Дар ҳолати фавқулодда, амалҳои ҷиноии Эрон алайҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ (ба монанди ҳавопаймои суқуткардаи украинӣ, ки гунаҳкораш ба дифоъи ҳавоии Эрон айбдор аст ва бо баъзе сабабҳо тасмим гирифтааст ҳавопайморо дар наздикии фурудгоҳи пойтахт) низ мувофиқ бошад. Барои ин амалҳо алайҳи Ҷумҳурии Исломӣ таҳримҳои нав ҷорӣ кардан мумкин аст.

Дар байни қурбониён, ҳамсояҳои созандатарин Эрон Арманистон ва Озарбойҷон мебошанд. Танҳо дар сурате, ки агар ҷанг оғоз шавад, миллионҳо гурезаҳои эронӣ ба қаламрави ин ҷумҳуриҳои Қафқоз, ки бояд ғизо дода, ҷой дода ва ҷойгир карда мешуданд, мерезанд.

Аммо, ҳатто агар ҷанг набошад, авҷ гирифтани минбаъдаи муносибатҳои Иёлоти Муттаҳида ва Эрон метавонад боиси зиёд шудани фишори Амрико ба Ереван ва Боку гардад, то ин кишварҳоро ба меҳваре гирад, ки Эронро дар бар гирад. Трамп барои ин фишор воситаҳо дорад. Кӯшишҳои қаблии амрикоиҳо дар самти низоъ бо Эрон кашидани Арманистон ва Озарбойҷон ноком буданд, аммо дар он замон фишори ҷиддӣ истифода нашуд.

Наконец, обострение американо-иранского противостояния может поставить под вопрос реализацию амбициозных экономических проектов, которые Ереван и Баку хотят реализовать с участием Тегерана. Речь, прежде всего, о транспортных коридорах "Север – Юг" (которые позволят соединить Европу и Индийский океан, минуя Суэцкий канал), а также о сотрудничестве в области энергетики.

Дар ниҳояти кор, шиддат ёфтани муқовимати ИМА ва Эрон метавонад татбиқи лоиҳаҳои шадиди иқтисодиеро, ки Ереван ва Боку мехоҳанд бо иштироки Теҳрон амалӣ кунанд, зери шубҳа гузорад. Пеш аз ҳама, сухан дар бораи долонҳои нақлиётии Шимол-Ҷануб (ки имкон медиҳад Аврупо ва уқёнуси Ҳиндро убур карда канали Суэцро фаро гирад) ва инчунин ҳамкорӣ дар соҳаи энергетика.

52
Барчаспҳо:
Теҳрон, Ироқ, Амрико, Эрон